Áfallastreita algeng meðal sjálfboðaliða

Algengt er að sjálfboðaliðar á hamfarasvæðum þjáist af áfallastreituröskun eftir veru sína þar.

Þetta kemur meðal annars fram í niðurstöðum doktorsrannsóknar Sigríðar Bjarkar Þormar í áfallasálfræði. Þar fjallar hún um kvíða, þunglyndi og spáþætti sem tengjast einkennum áfallastreitu.

„Samkvæmt þessum niðurstöðum þá er áfallastreita sjálfboðaliða frekar há eftir þessa tegund hamfara,“ segir Sigríður. Rannsóknina gerði hún á sjálfboðaliðum sem höfðu verið að störfum eftir jarðskjálfta í Indónesíu 2006. Sigríður lagði fyrir þá spurningalista sex, tólf og átján mánuðum eftir að þau höfðu verið að störfum auk þess sem hún tók dýpri viðtöl við fjölda þeirra.

Sjálf hefur Sigríður starfað lengi fyrir Rauða krossinn og hugmyndin kviknaði þegar hún var við störf í Indónesíu eftir skjálftaflóðbylgjuna árið 2005. „Það sem var sérstakt við þessar hamfarir var hvað þær voru massífar og mikil eyðilegging. Það kallaði líka á töluvert aukinn fjölda sjálfboðaliða. Þarna var mikið af ungum krökkum á aldrinum 16 til 25 ára sem gátu losnað úr skóla til þess að bjóða sig fram í einhvern tíma.“

Aðstæður sem sjálfboðaliðar vinna við eru oft mjög erfiðar. Sigríður segir það geta tekið mjög mikið á unga sjálfboðaliða sem koma út með stuttum fyrirvara og hafa ekki hlotið þjálfun áður. „Niðurstöðurnar eru mjög flóknar og fjölbreytilegar. Áfallastreita sjálfboðaliða er almennt hærri en hjá fagfólki,“ segir hún. Eftirfylgni með sjálfboðaliðum er yfirleitt lítil eða engin.

„Þeir sjálfboðaliðar sem sinna sálrænum stuðningi eru í sérstökum áhættuhópi, það er mjög mikilvæg niðurstaða. Þeir þurfa sjálfir einhvers konar sérhæfðan stuðning á eftir. Þeir sjálfboðaliðar sem vinna við dreifingu matvæla, þeir eru líka í ákveðnum áhættuhópi.“ Það segir hún skýrast meðal annars af því að oft sé matur af skornum skammti og fólk sé oft reitt og örvæntingarfullt og taki það út á þeim.

Sigríður segir það einnig hafa komið í ljós að mikilvægt sé fyrir sjálfboðaliða að upplifa samfélagslega viðurkenningu vegna starfa sinna. Það var fylgni á milli tilfinningar um skort á samfélagslegri viðurkenningu og aukinna einkenna áfallastreitu.“

Sigríður kynnir niðurstöður rannsóknar sinnar hjá Rauða krossinum í Reykjavík milli hálf níu og hálf tíu árdegis í dag.