Brot á samkeppnislögum ekki útilokuð

Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins útilokar ekki að tollkvótakerfið á erlendum búvörum feli í sér brot á samkeppnislögum. Eftirlitið hefur lagt til að kerfinu í núverandi mynd verði breytt. Sex ár eru síðan eftirlitið benti fyrst á alvarlega galla á kerfinu sem hefur ýtt undir okurverð á Evrópusambandskvótunum og hærra verðlag.

Rándýr ESB kvóti

Eftirspurn fyrirtækja eftir tollkvóta á erlendum búvörum hefur aukist mikið hér á landi. Milli áranna 2014 og 2015 jókst eftirspurnin um allt að 86 prósent og kvótinn snarhækkaði í verði, allt að 30 prósent miðað við nýjar tölur Félags atvinnurekenda. Það veldur verðhækkun fyrir neytendur og er þvert á markmið með tollkvótunum um að auka samkeppni á búvörumarkaði, bjóða neytendum fleiri valkosti og lægra verð. Upphaflega eru þetta tollalausar vörur en með sölu á kvótunum hefur verðið orðið svipað og um almenna tolla sé að ræða.

Lokaður markaður

Í Fréttablaðinu um helgina segir Magnús Óli Ólafsson forstjóri heildverslunarinnar Innnes að stóru fyrirtækin ráði þessum markaði og hin minni eða meðalstór komist ekki inn á hann, það er að gera tilboð í tollkvóta, því greiða þurfi fyrir kvótann fyrirfram. Magnús gagnrýnir fyrirkomulagið sem hann segir bjóða upp á brask og jafnvel brot á samkeppnislögum.

Stóru fyrirtækin fá nærri allt

Dæmi eru um að eitt stórt fyrirtæki hafi fengið 90 prósent alls innflutningskvótann og annað stærra hafi fengið helminginn af öllum ostakvótanum erlendis frá, á það er bent í skýrslunni frá 2008. Þar segir meðal annars að niðurstöður útboða hafi oft verið þannig að stórir aðilar, jafnvel í ráðandi stöðu á þeim mörkuðum sem þeir starfa á, hljóti mesta úthlutun. Enn fremur segir: „Fyrirkomulagið býður upp á að aðili með yfirburðastöðu á markaði getur stýrt verðlagi og haldið verði uppi.“

Þarf ábendingar

Páll Gunnar útilokaði ekki í samtali við Stöð 2 að lög séu broti á þessum markaði: „Í einhverjum tilvikum gæti það verið. Það þyrfti að rannsaka það sérstaklega. Til að slíkar rannsóknir væru markvissar þyrfti að fá skýrar ábendingar um það og skýr gögn um það helst", sagði Páll Gunnar.

Samkeppniseftirlitið lagði til í skýrslunni árið 2008 að kvótinn yrði endurgjaldslaus og hlutkesti varpað um úthlutun og ekki heimild til að framsals. Svipað var haft eftir ASÍ í skýrslunni. Páll Gunnar segir ábendingar um alvarlega galla kerfisins löngu komnar fram. „Við bentum á það að tollkvótarnir og fyrirkomulag þeirra gengju gegn markmiðum samkeppnislaga.“