Lagt til að upplýsingaskylda ráðherra verði færð í lög

Nefnd þriggja lögfræðinga undir forystu Bryndísar Hlöðversdóttur, aðstoðarrektors á Bifröst, hóf í júní í fyrra skoðun á gildandi lagareglum um eftir­lit Alþingis með framkvæmdarvaldinu og mat á hvort breytinga væri þörf.

Niðurstöðurnar liggja fyrir í tæplega 300 blaðsíðna skýrslu sem kynnt var í gær. Þær eru eindregnar. Breytinga er þörf.

Meðal þess sem nefndin leggur til er að lögfestar verði reglur um upplýsingaskyldu ráðherra gagnvart Alþingi. Réttaróvissa á þessu sviði er, að mati nefndarinnar, afar óæskileg fyrir samskipti þings og ríkisstjórnar. „Meðan inntak skyldunnar er óljóst er ólíklegra en ella að ráðherra verði látinn sæta pólitískri ábyrgð leggi hann ekki fram viðhlítandi upplýsingar fyrir Alþingi eða leyni þingið mikilvægum upplýsingum,“ segir í skýrslunni.

Lagt er til að ríkisstjórn beri að skila árlegri skýrslu til þingsins um framkvæmd þingsályktana. Slíkar ályktanir eru oft og tíðum yfirgripsmiklar og stefnumarkandi en hvergi er fjallað um eftirfylgni með framkvæmd þeirra.

Nefndin vill að settar verði skýrari reglur um upplýsingarétt þingmanna og aðgang þingsins, einkum þingnefnda, að gögnum hjá stjórnvöldum. Jafnframt að settar verði reglur um heimild ráðherra til að leggja fyrir Alþingi upplýsingar sem háðar séu þagnar­skyldu, um örugga meðhöndlun trúnaðarupplýsinga og um þagnar­skyldu alþingismanna um upplýsingar sem leynt eigi að fara.

Að mati nefndarinnar ber að fækka fastanefndum þingsins en þær eru nú tólf. Meðal annars er dregið fram að ef nefndirnar eru færri og starfssvið þeirra nær til fleiri en eins ráðuneytis megi draga úr hættu á að ráðherra reyni að hafa áhrif á skipan og störf nefnda. Jafnframt er lagt til að ný nefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, verði sett á fót og falið að sinna eftirlitshlutverki með framkvæmdarvaldinu.

Þá er í skýrslunni lagt til að refsiheimildir laga um ráðherraábyrgð verði skýrðar, að íhuguð verði mildari úrræði til að beina gagnrýni á embættisfærslu ráðherra en að lýsa á hann vantrausti og að skipulag landsdóms verði tekið til skoðunar.

Auk Bryndísar formanns sátu í nefndinni Andri Árnason hæstaréttarlögmaður og Ragnhildur Helgadóttir prófessor. Með henni starfaði Ásmundur Helgason, lögfræðingur hjá Alþingi.

bjorn@frettabladid.is