Vaxandi ójöfnuður og auknar skuldir

Þrátt fyrir almennt góðæri í þjóðfélaginu á undanförnum árum hefur ójöfnuðu vaxið og skuldir heimilanna aukist meira en góðu hófi gegnir. Þetta kemur meðal annars fram í niðurstöðum vorskýrslu Hagdeildar Alþýðusambands Íslands sem kynnt var í dag. Skýrsluhöfundar telja það forgangsatriði að tökum sé náð á hagstjórninni og að stjórnmálamenn láti af ódýrum innhaldslausum loforðum og horfist í augu við raunveruleikann.

Skýrsluhöfundar eru gagnrýnir á stjórnvöld og segja að þrátt fyrir að ekki sé útlit fyrir harða lendingu hagkerfisins sé ekkert augljóst jafnvægi í kortunum. Þeir benda á að þó að hægi á í efnhagslífinu er ekki að sjá að viðskiptahallinn verði viðráðanlegur í náinni framtíð. Vextir virðast í hæstu hæðum og verðbólgan óásættanlega mikil. Óvissa er mikil og lítið má út af bera til að hagkerfið þróist til verri vegar. Þá segja skýrsluhöfundar getu Seðlabankans til viðspyrnu vera verulega skerta vegna þes hve stýrivextir séu nú þegar orðnir háir.

Þá sýnir skýrslan að ójöfnuður í samfélaginu hefur vaxið statt og stöðugt á tímabilinu 1990 til 2005. Mest hefur ójöfnuðurinn aukist gagnvart eldri borgurum og barnafólki. Ástæðurnar eru margar en helst er bent á að margir í þessum hópum, sérstakleg meðal eldri borgara og einstæðra foreldra, eru tekjulágir og því hefur hlutfallsleg lækkun persónuafsláttar mikil áhrif á ráðstöfunartekjur þeirra. Auk þess séu margir í þessum hópum háðir greiðslum frá Tryggingastofnun og lífeyrissjóðum en þær greiðslur fylgja neysluverðsvísitölu fremur en launavísitölu.

Samkvæmt vorskýrslu Alþýðusambandins mun hagkerfið fara leita jafnvægis eftir mikinn vöxt undanfarin misseri. Því er spáð að á þessu ári verði viðsnúningur og í stað hagvaxtar sem byggir á miklum fjárfestingum og einkaneyslu komi hagvöxtur sem byggir á útflutningi. Skýrsluhöfundar spá því að draga muni úr verðbólgunni eftir því sem liður á árið. Hún muni síðan aukast á ný á fyrri hluta næsta árs í kjölfar veikingar krónunnar en minnka síðan hratt og nálgast verðbólgumarkmið Seðlabankans í árslok 2008.

Því er ennfremur spáð að ástand á vinnumarkaði verði áfram gott á þessu ári en á næsta ári muni atvinnuleysi aukast. Fækka mun á vinnumarkaðinum að mati skýrsluhöfunda þegar hópur erlends verkafólks sem hefur starfað við stóriðjuframkvæmdirnar snýr heim á ný. Áfram verður þó stór hópur erlends launafólks á vinnumarkaði.