Elsti prentstafur á Íslandi

Er b-ið úr Guðbrandsbiblíu fundið á Hólum í Hjaltadal? Fornleifafræðingar hafa grafið niður á elstu lög prenthúsanna þar sem fyrsta biblían á íslensku var prentuð í tíð Guðbrands biskups Þorlákssonar árið 1584. Béið er einstakt, gert úr korki, en prentstafir, sem hafa áður fundist þar sem prenthúsin á Hólum stóðu á miðöldum, eru úr blýi. Ragnheiður Traustadóttir, verkefnisstjóri Hólarannsóknar, segir það eitt af markmiðum Hólarannsóknar að grafa upp prenthúsin sem stóðu þar og þau séu nú komin niður á prenthús Guðbrands og sennilega séu þau því komin niður í gólfið þar sem Guðbrandsbiblían var prentuð Jón Arason biskup flutti til landsins fyrstu prentsmiðjuna og um langt skeið var rekin öflug prentsmiðja að Hólum. Einkum sinnti hún prentun guðsorðabóka. Þekktastur lúthersku biskupana á Hólum var eflaust Guðbrandur Þorláksson, en við hann er kennd Guðbrandsbiblía, sú fyrsta sem gefin var út á íslensku. Ragnheiður segir að fundist hafi mikið af prentletri. Sá prentstafur sem fundist hafi núna sé sennilega sá elsti enda úr korki. Prentstafir úr blýi hafi ekki komið fyrr en síðar og því sennilegt að stafurinn sé úr brentsmiðju Guðbrands. Það er skemmtileg tilviljun að sá stafur, sem finnst í lögum frá því um eða fyrir 1600, skuli einmitt vera B eins og í biblía. Prenthúsin hafa verið vel úr garði gerð. Ragnheiður segir að kakelónn hafi verið í húsinu og meginpartur hans sé þegar fundinn og líklegt að hægt sé að endurgera hann. Þá hafi verið gólfflísar í prenthúsinu og gluggar, en gamalt gler hefur fundist í húsinu. Það eru þó fyrst og fremst prentsáturnar sem segja forleifafræðingunum að þeir séu í réttu húsi. Þrjú hundruð stafir hafi þegar fundist og nú sá elsti. Flísalögð gólf, kakelónn og gluggar með gleri voru fátíðir í húsum um aldamótin 1600, en á Hólum var ekkert til sparað. Enda segir Ragnheiður að til að prenta fyrstu biblíuna hafi þurft að vera þurrt og góð birta. Hólarannsóknin er þverfagleg fornleifarannsókn íslenskra og erlendra sérfræðinga og teygir anga sína víða um Skagafjörð, þótt megináherslan sé á biskupssetrið á Hólum til forna. Rannsóknin er rekin á vegum Byggðasafnsins í Skagafirði, Hólaskóla og Þjóðminjasafnsins og með tilstyrk Kristnihátíðarsjóðs. Leiðsögn er um svæðið fyrir ferðamenn og sýning í Hólaskóla á gripum sem fundist hafa við uppgröftinn. Hólarannsóknin hófst fyrir þremur árum og er gert ráð fyrir að uppgrefti ljúki árið 2007.