Fyrir hundrað árum voru konur kveikjan að rússnesku byltingunni

Rússneska byltingin hófst með mótmælum í Petrograd, eða Sankti Pétursborg eins og hún er kölluð í dag, þann 23. Febrúar árið 1917. Sá dagur fellur nú á 8. mars, ef farið er eftir gregorísku dagatali. Mótmælin voru í tilefni af alþjóðlegum baráttudegi kvenna.

Konur höfðu safnast saman á götum úti í Petrograd þann 8. mars 1917 til að mótmæla slæmum kjörum. Konurnar sem voru saman komnar voru úr öllum hópum samfélagsins, allt frá yfirstéttarkonum og yfir í unga nema. Rússneska byltingin hófst nefnilega með mótmælum kvenna, ekki rússneskra verkamanna.

Þegar líða fór á daginn tók hópurinn að breytast. Konur sem störfuðu í verksmiðjunum bættust í hópinn auk karla. Kallað var eftir brauði og að Nikulás II. keisari yrði felldur. Seinni hluta dagsins höfðu 100 þúsund verkamenn lagt niður störf og til átaka kom við lögreglu. Þar með hófst febrúarbyltingin svokallaða.

Daginn eftir höfðu 150 þúsund verkamenn lagt niður störf og gengu úr verkamannahverfum og að miðborginni. Á leiðinni voru rúður brotnar, búðir rændar og hestvögnum hvolft. Fólksfjöldinn var sagður samanstanda af „venjulegu fólki.“ Eftir örfáa daga voru nær allar verksmiðjur í borginni óstarfhæfar vegna þess að starfsmenn voru á götum úti að mótmæla og keisarinn kallaði herinn út til að hafa hemil á mótmælendum. 

Sjö dögum seinna, þann 15. mars 1917, valdi keisarinn að afsala sér völdum sínum og hrökklaðist í útlegð ásamt fjölskyldu sinni, Romanov ættinni. Í kjölfarið tók bráðabirgðastjórn þingmanna og sovéta við og við tók tímabil sem einkenndist af óeirðum og óróleika.

Bolsévikar gerðu verkamenn að hermönnum og úr varð rauði herinn. Vladimir Lenín fór svo fyrir bolsévikum í októberbyltingunni (sem hófst í nóvember samkvæmt gregorísku dagatali) ásamt Leon Trotsky. Í kjölfar seinni byltingarinnar varð Lenín þjóðarleiðtogi Rússa og árið 1922 urðu Sovétríkin til.

Sagnfræðingar hafa löngum deilt um hvort rússneska byltingin hafi verið sjálfsprottin eða þaulskipulögð af uppreisnarmönnum, enda hafði bylting legið í loftinu lengi. Þó er ekki deilt um að mótmæli kvenna þann 8. mars var kornið sem fyllti mælinn.

Leon Trotsky skrifaði seinna:

„...Við gátum ekki ímyndað okkur að þessi kvennadagur myndi vera upphaf byltingarinnar. Spáð hafði verið fyrir um byltingu en dagsetning var ekki vituð. En að morgni, þrátt fyrir fyrirskipanir um annað, yfirgáfu konur sem unnu við vefnað verksmiðjur og sendu fólk til að kalla eftir stuðningi við verkfallið... sem leiddi til fjöldaverkfalls... allir fóru út á götur.“