Sænskar og finnskar herþotur munu sinna gæslu yfir Íslandi

Í burðarliðnum er norrænt samstarf á sviði loftrýmiseftirlits og Svíar og Finnar munu frá og með apríl 2014 taka þáttt í loftrýmisgæslu yfir Íslandi.

Þetta var ákveðið á fundi forsætisráðherra Norðurlandanna á Norðurlandaráðsþinginu í Helsinki í morgun en er háð samþykki þjóðþinga þessara ríkja og Atlantshafsbandalagsins (NATO).

Forsætisráðherrar Norðurlandanna kynntu þetta síðan á sameiginlegum blaðamannafundi, en um er að ræða nýmæli í samstarfi Norðurlandaþjóðanna. Hingað til hafa NATO-ríkin sinnt þessu eftirliti yfir Íslandi. Þetta þýðir að sænskar og finnskar herþotur munu frá apríl 2014 koma inn í íslenska lofthelgi og sinna þar eftirliti.

„Á fundinum kom samstarf í varnarmálum til umræðu og þá sérstaklega loftrýmisgæsla yfir Íslandi. Ég get sagt ykkur að þetta er mjög spennandi verkefni sem við bindum miklar vonir við, sagði Espen Barth Eide, utanríkisráðherra Noregs, sem sat fundinn í fjarveru Jens Soltenberg, forsætisráðherra. Barth Eide sagði að það sem væri nýtt í þessu samhengi væri að Norðurlöndin kæmu sameiginlega að lausn á vanda við varnir Íslands.

Ný útfærsla á norrænu varnarsamstarfi

Jyrki Katainen, forsætisráðherra Finna, sagði að Íslendingar hefðu lýst því yfir að þátttaka Finna og Svía í loftrýmisgæslu væri vel þegin. „Menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að Svíar og Finnar eigi að taka þátt í loftrýmisgæslunni frá apríl 2014. (...) Við höfum unnið að varnarmálum saman í mörg ár, en samstarf á sviði loftrýmisgæslu er nýtt. Finnland hefur upplýst íslensk stjórnvöld að við séum tilbúin. Þetta krefst samþykkis NATO og samþykkis finnska þingsins, þegar við höfum nánari upplýsingar um hvað felst í loftrýmisgæslunni. Það eru ýmis álitaefni sem koma upp. Þegar við höfum fengið svör við þessum spurningum þá vitum við hvernig við tökum á málinu. Þá munu utanríkisráðherrar ríkjanna fjalla nánar um þetta á morgun," sagði Katainen.

Vopnaðar eða vopnlausar vélar?

Fredrik Reinfeldt, forsætisráðherra Svíþjóðar, tók undir með Katainen og sagði að Svíar hefðu brugðist jákvætt við erindi um loftrýmiseftirlit. „Það er okkar mat að það þurfi samþykki NATO. Þetta er hluti af loftvarnarsvæði sem nær til Noregs," sagði Reinfeldt.

Þegar Reinfeldt var spurður nánar út í hvað í þessu fælist sagði hann að um hefðbundið loftrýmiseftirlit væri að ræða en í raun yrði þetta þannig að þotur Svía yrðu líklega óvopnaðar. „Það eru ákvarðanir sem á eftir að taka um útfærsluna," sagði Reinfeldt.

Katainen, sem er yngstur forsætisráðherra Norðurlandanna en hann er fæddur árið 1971, sagði að það væri opin spurning hvort vélar Finna yrðu vopnaðar eða ekki. Ekki væri útilokað að vélarnar yrðu vopnaðar.

Væntanlega engin hindrun hjá NATO

„Ísland metur mjög mikils það góða samstarf sem við höfum átt við Norðurlandaþjóðirnar á sviði utanríkis- og öryggismála," sagði Jóhanna Sigurðardóttir, forsætisráðherra, en hún nefndi sérstaklega Stoltenberg-skýrsluna svokölluðu, sem fjallar um nánari samvinnu Norðurlandanna í utanríkis- og varnarmálum. „Ég vona að niðurstaðan verði sú að Finnar og Svíar taki þátt í þessu. Ég lít svo á að þetta sé hluti af norrænu samstarfi og fagna því mjög ef þetta getur orðið niðurstaðan."

„Ég get ekki séð að það ætti að vera fyrirstaða hjá NATO við samstarf Norðurlandanna á þessu sviði," sagði Jóhanna. Hún sagði í samtali við fréttastofu að blaðamannafundinum loknum að eining væri á bak við þetta í ríkisstjórninni, en hingað til hafa verið skiptar skoðanir innan raða annars ríkisstjórnarflokksins, Vinstri grænna, um ágæti loftrýmiseftirlitsins. thorbjorn@stod2.is