Georg Guðni: Málari eilífðarinnar

Georg Guðni myndlistarmaður féll frá um liðna helgi, langt fyrir aldur fram. Ragna Sigurðardóttir, myndlistarrýnir Fréttablaðsins, fer yfir feril listamannsins og metur áhrif hans og vægi.



Georg Guðni var fæddur í Reykjavík árið 1961. Hann nam myndlist við Myndlista- og handíðaskóla Íslands á árunum 1980-85 og við Jan van Eyck Akademie í Maastricht í Hollandi 1985-87. Hann var meðal okkar ástsælustu og eftirsóttustu málara, málverk hans láta engan ósnortinn.

Ferill Georgs Guðna var glæstur allt frá upphafi. Þegar árið 1985 hlaut einkasýning hans í Nýlistasafninu einróma lof gagnrýnenda. Bragi Ásgeirsson skrifaði um ungan myndlistarmann sem „verður væri allrar athygli og stuðnings," og taldi víst að listamaðurinn „ætti eftir að leggja sitthvað til málanna á vettvangi íslenzkrar myndlistar". Þau orð voru ekki ofsögð. Ekki löngu síðar fékk Lars Bohman Gallery i Svíþjóð Georg Guðna á mála hjá sér og sýndi hann verk sín þar alloft en á ferli sínum sýndi hann auk þess verk sín víða um heim, á Norðurlöndunum, í Evrópu, í Bandaríkjunum og víðar.

Georg Guðni var þrisvar sinnum tilnefndur til hinna virtu, norrænu Carnegie-verðlauna og var einnig tilnefndur til Ars Fennica-verðlaunanna í Finnlandi. Málverk eftir hann eru í eigu allra helstu safna hér á landi, að auki mætti nefna Moderna Museet í Stokkhólmi og Nútímalistasafnið í Ósló. Árið 1998 sýndi Georg Guðni á Kjarvalsstöðum, 2003 var haldin yfirlitssýning á verkum hans á Listasafni Íslands og árið 2007 var Georg Guðni með einkasýningu á verkum sínum í Listasafni Akureyrar.

Mikilvægi Georgs Guðna fyrir sögu íslenskrar myndlistar verður seint ofmetið. Hann setti ekki bara mark sitt á listasöguna, hann breytti henni. Og framlag hans takmarkast ekki við listasöguna heldur urðu málverk hans til þess að veita almenningi nýja sýn á íslenska náttúru. Einn á ferð og öllum að óvörum vakti Georg Guðni íslenskt landslagsmálverk úr áratuga dvala, list hans gaf almenningi nýja hugmynd um náttúru landsins.

Við upphaf síðustu aldar tengdust íslensk landslagsmálverk sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar órjúfanlegum böndum. Málurum var í mun að birta landið sem sælureit því slík sýn átti betur við innblásnar hugmyndir sjálfstæðisbaráttunnar. Myndefnið tengdist gjarnan sögu þjóðarinnar og Íslendingasögum. Kjarval var einstakur í málverkum sínum af hinu smáa, hrauni og gróðri, en um miðja öldina hvarf landslagsmálverkið af sjónarsviðinu sem brýnn tjáningarmiðill í myndlist. Það var ekki fyrr en Georg Guðni kom fram með sína sterku og óvæntu sýn að landslagið opnaðist íslenskum myndlistarmönnum á ný sem frjó uppspretta myndverka.

Georg Guðni opnaði augu okkar fyrir fegurð og dulúð auðnarinnar, leyndardómum þokuslunginna dala, lýsandi birtu dúnmjúks mosa í dalverpi, máttugu, einföldu formi fjalls. Náttúran í myndum hans er íslensk og einstök, en inntak listar hans er samruni mannshugans og náttúrunnar. Hann skapaði draumkenndar myndir af jarðbundnum fyrirbærum. Skrifaði í skissubókum sínum um fjöll sem hugarástand sem hann fór inn í og rannsakaði í andanum. Í málverkum hans öðlast hugmyndir um fjarlægðina og andrúmsloftið nýjar víddir. Hvert fjall er öll fjöll, dalir, kvosir, lautir, samnefnarar fyrir fyrirbæri náttúrunnar, möguleikar á ferðalagi hugans.

Á síðustu árum hafa málverk Georgs Guðna öðlast enn víðtækara gildi, í samhengi við nýrri viðhorf til viðkvæmrar náttúru sem svo mikilvægt er að standa vörð um og vernda. Án efa hefur Georg Guðni verið afar meðvitaður um þennan þátt frá upphafi, en atburðir og þróun síðustu ára hafa aðeins staðfest slíka sýn.

Fjölmörg orð má hafa um málverk Georgs Guðna en þau ná ekki að gera list hans skil, málverk hans eru innblásin og ógleymanleg. Skyndilegt fráfall listamannsins á hápunkti glæsilegs ferils er áfall fyrir íslenska myndlist. List Georgs Guðna á sér marga fylgisveina en engan eftirmann.