Allt gert til að stöðva birtinguna

Rafn Ágúst Ragnarsson skrifar 17. ágúst 2026 17:48

Jón Bjarnason fór í saumana á atburðarás síðustu aðildarviðræðna í Vísi að viðræðum. Grafík/Sara

Vorið 2009 tók við ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, í kjölfar bankahrunsins. Eitt umdeildasta verkefni hennar varð umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Jón Bjarnason sat í stjórninni sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þótt hann væri sjálfur eindreginn andstæðingur aðildar.

Í fyrsta þætti Vísis að viðræðum rekur Jón þessa sögu frá sínu sjónarhorni: stjórnarmyndunina, varnagla Alþingis, umsóknarbréfið, makrílinn, óþægilega rússíbanareið og hótelið fræga í Kaliforníu.

Jón segir það meðal annars alltaf hafa legið fyrir að sjávarútvegskafli viðræðnanna yrði ekki opnaður fyrr en Ísland gæfi draumóra sína um forráð yfir fiskimiðum og makrílkvóta upp á bátinn.

„Af þeim ástæðum var sjávarútvegskaflinn aldrei opnaður. Þeir neituðu að samþykkja þessa fyrirvara, þessi skilyrði sem við settum varðandi sjávarútveg og vildum bara að sjávarútvegurinn væri utan við þessa samninga,“ sagði hann.

Makríllinn felldi samningana

Þessi harða afstaða hans féll, eins og gefur að skilja, ekki vel í kram samráðherra hans og þingflokki Samfylkingarinnar sem hann segir hafa leitað leiða til að losa sig við hann frá fyrsta degi.

Þegar ljóst var í hvað stefndi um áramótin 2011-2012 tók hann örlagaríka ákvörðun.

„Þannig að Steingrímur kemur og mér er tilkynnt þarna um áramótin 2011 að nú verði ég að fara. Þeir umberi þetta ekki lengur, svona ákveðinn mann sem að berst svona fyrir hagsmunum þjóðarinnar. En þá var makrílákvörðun. Ég vissi alveg að makríllinn var stóra deilumálið, það var svona þröskuldurinn. Og ráðherra hefur heimild til þess að gefa út sko makrílkvóta fyrir næsta ár,“ sagði Jón en Ísland hafði þá staðið í deilu við Evrópusambandið um makríl sem slæðst hafði inn í íslenska lögsögu en Brussel hafði ekki í hyggju að leyfa okkur að veiða.

Laumaði inn kvóta síðasta daginn í stólnum

Síðasta dag hans í ráðherrastól gaf hann út makrílkvóta.

„Það var aldrei ágreiningur um það að við skyldum veiða makrílinn. Alla vega enginn opinber. En það að ætla að standa frammi fyrir Íslendingum og segja: „Heyrðu, við ætlum ekki að veiða makríl,“ hvaða ríkisstjórn hefði þorað það? Og þarna er komið þarna að síðasta deginum og ég segi: „Jæja, við skulum nú bara ganga frá þessu. “ Og þá gef ég út síðasta, jæja, gef ég út makrílkvótann fyrir árið 2012 upp á einhver 140-50 þúsund tonn. Það er svo birt í Stjórnartíðindum klukkan fjögur síðasta daginn sem ég átti að vera ráðherra, til þess að það verði nú ekki haft af. Ég vissi að það myndi nú vera reynt að stoppa þetta sko, að það sé það. Og síðan fer það út. Og þá náttúrulega verður allt vitlaust,“ sagði Jón.

Vísir að viðræðum er hlaðvarp úr smiðju Vísis sem kemur út alla virka daga fram að stóru stundinni.

Hlaðvarp Vísis Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-viðræður