Börn með málþroskaraskanir geta ekki beðið enda­laust

„Ekkert barn á að þurfa að bíða eftir talmeinafræðingi árum saman”

Þessi orð féllu í Kastljósi þann 14. janúar síðastliðinn. Þau hljóma vel - og líklega erum við öll sammála þeim. En orð duga skammt þegar þeim fylgja ekki gjörðir. Enn verr þegar þau týnast á leiðinni frá sjónvarpsstúdíói yfir í raunveruleika barna og fjölskyldna.

Sem móðir þriggja drengja með málþroskaröskun þekki ég talmeinafræðiþjónustuna og kerfið í kringum hana of vel. Ég þekki biðlistana, þar sem tíminn er afstæður eins og þvottavélamínútur. Ég þekki símtölin, áminningarnar, forfallalistana og hlaupin þegar stakur tími losnar. Ég þekki líka þá stöðugu baráttu að reyna allt mögulegt til að tryggja börnunum mínum þá þjónustu sem þau eiga rétt á.

Þegar fjórða barnið mitt fæddist sá ég loks glufu. Hjá Talþjálfun Vesturlands var hægt að sækja um án tilvísunar, með tilliti til fjölskyldusögu. Dóttir mín var sex mánaða gömul þegar hún var sett á biðlista, með þeirri von að hún fengi mögulega aðstoð um fjögurra ára aldur ef þörf væri á. Því biðin var jú um fjögur ár.

Þetta var snemma árs 2023. Þá höfðu talmeinafræðingar sem starfa fyrir Sjúkratryggingar Íslands verið samningslausir í eitt ár og um 3.700 börn voru á biðlista.

Nú er árið 2026. Dóttir mín verður fjögurra ára í sumar, en hún er ekki á neinum biðlista lengur. Talþjálfun Vesturlands er að loka. Börnin sem þar voru í þjálfun detta út – ásamt nokkrum hundruðum barna sem voru á biðlista. Eldri bróðir hennar var á sömu stofu áður en talmeinafræðingurinn sem hann hitti fór í fæðingarorlof. Útséð er að hún snúi ekki aftur á stofuna og hinn talmeinafræðingurinn hverfur til annarra starfa. Ég lái þeim það ekki, laun sjálfstæðra talmeinafræðinga hafa ekki fylgt launum sambærilegra stétta í mörg ár.

Árið er 2026. Um 5.000 börn eru nú á biðlista eftir talmeinafræðiþjónustu. Samt hefur Sjúkratryggingum Íslands enn ekki tekist að semja við talmeinafræðinga. Á meðan rúlla biðlistarnir áfram og ráðherrar, þar á meðal Inga Sæland, láta falla orð sem hljóma vel ein og sér.

Stjórnvöld verða að axla ábyrgð. Það þarf að:

• semja tafarlaust við talmeinafræðinga,
• tryggja stéttinni sanngjörn laun og starfsumhverfi,
• og setja hagsmuni barna í forgang – ekki aðeins í orði, heldur í verki.

Höfundur er áhyggjufullt foreldri og grunnskólakennari.