Hólaskóli kostar tæmingu rotþróa

Staðarhald á Hólastað er á ábyrgð Háskólans á Hólum, m.a. umhirða og fegrun staðarins, móttaka gesta og eignaumsýsla. Þar undir fellur snjómokstur og tæming rotþróa á staðnum. Skólinn á hins vegar ekki að annast þessa þjónustu, samkvæmt lögum um opinbera háskóla sem skólinn féll undir eftir mitt ár 2013. Ríkisendurskoðun mælist sterklega til þess í nýrri skýrslu að staðarhald verði aðgreint frá skólahaldi og að sveitarfélagið Skagafjörður taki yfir lögbundna þjónustu við þéttbýlið á staðnum. Skilyrði sveitarfélagsins um fjármögnun ríkisins á viðgerð á fráveitukerfi á Hólum stendur í vegi fyrir samkomulagi.

Áhyggjuefni

Ríkisendurskoðun sendi frá sér skýrslu fyrir stuttu þar sem fjallað er um fjárhagsstöðu Hólaskóla. Hún er „mikið áhyggjuefni“, segir í skýrslunni, en heildarskuldir skólans eru 245 milljónir króna. Hvatt er til þess að menntamálaráðuneytið og forráðamenn skólans í samráði við fjármálaráðuneytið taki á málinu sem fyrst. Þess ber þó að geta að rekstur skólans hefur verið í samræmi við fjárheimildir síðustu tvö ár, og því um fortíðarvanda að ræða.

Ný og gömul lög

Hólaskóli er rannsókna- og menntastofnun sem starfaði eftir lögum um búnaðarfræðslu, og á lögunum byggði reglugerð sem gerði Hólaskóla að annast þar staðarhald og varðveita menningararf staðarins. Árið 2013 tóku ný lög um opinbera háskóla gildi og féll starfsemi Hólaskóla undir þau. Með þeim féllu lög um búnaðarfræðslu úr gildi og reglugerðin um skyldur Hólaskóla um staðarhald, sem sett var á grundvelli þeirra. Grunnþjónusta staðarhalds á Hólastað fer því af fjárheimild Hólaskóla þótt skólanum beri ekki að leggja út fyrir þeim kostnaði, og er ekki í samræmi við ákvæði skipulags- og byggingarlaga.

Einkennilegt verkefni

Erla Björk Örnólfsdóttir, rektor Hólaskóla, segir að þjónusta vegna staðarhalds sé í skötulíki enda hafi þurft að forgangsraða verkefnum í ljósi fjárhagsstöðu skólans. Kostnaður vegna staðarhaldsins losi fimm milljónir króna á þessu ári, en fjárþörfin til staðarhaldsins sé fimmföld sú upphæð. Hins vegar taki starfsfólk Hólaskóla að sér ýmis verkefni tengd staðarhaldi án launa, t.d. leiðsögn gesta.

Erla Björk viðurkennir að það sé frekar einkennilegt verkefni rektors við háskólastofnun að samþykkja reikninga vegna tæmingar á rotþróm fyrir þéttbýlið á Hólum. Helst veldur henni þó áhyggjum að á meðan mál standa óbreytt fái íbúar á Hólum ekki þá grunnþjónustu sem þeim ber – sem þó hafi verið greitt fyrir til sveitarfélagsins.

Samræmist illa

Strax árið 2011 benti Ríkisendurskoðun á að staðarhaldið samræmist illa hlutverki skólans og hvatti til þess að skólahald og staðarhald yrði aðgreint. Ráðuneytið ætlaði sér að ganga frá samkomulagi við sveitarfélagið um lögbundna þjónustu við þéttbýlið á Hólum í árslok 2011. Árið 2014 upplýsti ráðuneytið Ríkisendurskoðun um að ekkert hefði þokast í málinu. Mun skilyrði sveitarfélagsins um fjármögnun ríkisins á viðgerð á fráveitukerfi á Hólum standa í veginum, en til þess hefur ráðuneytið ekki fengið fjárheimildir þótt viljayfirlýsing sveitarfélagsins um að axla skyldurnar sé löngu komin fram.

Auðveldar fjármálastjórn

Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá 2011 um skólahaldið á Hólum kemur fram í svörum menntamálaráðuneytisins að samningur um skipulagsmál við sveitarfélagið á staðnum lækki útgjöld skólans, þótt óvíst sé hvaða niðurstöðu viðræður um samning muni skila. Þá eru bundnar vonir við að betri aðgreining á staðarhaldi frá eiginlegum skólarekstri auðveldi að stjórna fjármálum hans.

Árið 2014 upplýsti ráðuneytið að það hefði unnið að gerð samnings við Sveitarfélagið Skagafjörð um að þjónusta við þéttbýlið á Hólum yrði í samræmi við ákvæði skipulags- og byggingarlaga í stað þess að skólinn kostaði þjónustuna. Ein forsenda þess væri þó að gerðar yrðu aðkallandi úrbætur á fráveitukerfi staðarins á grundvelli fyrirliggjandi úttektar á ástandi og kostnaðarskiptingu. Sveitarfélagið teldi að ríkissjóður ætti að greiða þær og að það tæki síðan yfir forræði í skipulags- og fráveitumálum, gatnagerð og fleiru vegna þéttbýlisins á Hólum.

Að sögn menntamálaráðuneytisins vann starfshópur á árinu 2012 á vegum þess og fjármála- og efnahagsráðuneytis að málefnum Hólaskóla en sú vinna leiddi ekki til sameiginlegrar niðurstöðu. Viðræður á milli ráðuneytanna hafa legið niðri síðan og lausn því ekki í sjónmáli.

Staðarhald ekki í verkahring Hólaskóla

Í reglugerð um Hólaskóla frá 2003 kom m.a. fram að hann annaðist staðarhald og varðveitti menningararf staðarins. Hún var sett með vísan í lög um búnaðarfræðslu en þau lög féllu úr gildi með setningu laga um opinbera háskóla. Reglugerðin er þar með ekki lengur með stoð í lögum.

Í nýjum lögum eru ekki ákvæði um að skólinn skuli annast staðarhald á Hólum. Ekki er heldur fjallað um staðarhaldið í samningi mennta- og menningarmálaráðuneytis og Hólaskóla frá 4. júlí 2012 um kennslu og rannsóknir 2012-2016, en tekið fram að skólinn starfi í samræmi við gildandi lög og reglugerðir.