Fæðingarorlofssjóði óheimilt að krefjast endurgreiðslna

StjórnsýslaFæðingarorlofssjóður þarf að endurgreiða fólki stærstan hluta þeirra upphæða sem innheimtar hafa verið síðustu ár vegna ofgreiddra fæðingarorlofsbóta. Í fjáraukalögum þessa árs og fjárlögum 2015 sem nú eru til umræðu á Alþingi er gert ráð fyrir 70 milljóna króna framlagi til sjóðsins vegna þessa.

Leó Örn Þorleifsson, forstöðumaður Fæðingarorlofssjóðs, segir að með áliti umboðsmanns Alþingis, fyrst 2012, svo 2013 og í nýju óbirtu áliti, hafi komið í ljós að framkvæmd á frádráttarreglu hafi ekki staðist.

Henni hafi verið beitt þegar fólk fór umfram ákveðin tekjumörk í orlofi sínu á meðan það þáði greiðslur. Frá árinu 2007 hefur sjóðurinn innheimt, auk 15 prósenta álags, tæplega 329 milljónir króna vegna umframgreiðslna í fæðingarorlofi.

Með álitsgerðum umboðsmanns segir Leó komna í ljós gloppu sem mismunað geti þeim sem fái greiðslur úr fæðingarorlofssjóði. 

„Sumar stéttir geta haldið óskertum tekjum og fengið fæðingarorlof til viðbótar,“ segir hann. Þeir geti frekast nýtt sér gloppuna sem ráði sér sjálfir í vinnu. Sjóðurinn hafi tekið alvarlega hlutverk sitt sem vörslumenn opinbers fjár og reynt að gæta þess að fólk ætti ekki að geta hagnast á greiðslum úr fæðingarorlofssjóði eða spilað á kerfið. 

Leó Örn segir allt undir í endurupptöku ófyrndra mála og telur þá fjármuni sem ráðstafað er til verkefnisins á fjár- og fjáraukalögum dekka það að mestu. Ekki sé búið að ákveða framkvæmdina en líklegast sé að sjóðurinn ráðist í verkefnið að eigin frumkvæði þannig að fólk þurfi ekki að sækja sérstaklega um endurgreiðslu. 

Um leið telur hann að álit umboðsmanns hefði mátt vera víðtækara strax í upphafi, fyrst ákvæðið sem byggt var á við innheimtuna stóðst ekki skoðun.

„Skýrt álit strax í upphafi hefði fækkað þessum málum sem upp eru komin. Að mínu áliti hefði hann átt að geta séð það strax í fyrsta áliti.“