Sparisjóðirnir gleymdu uppruna sínum

Þingmenn allra flokka á Alþingi eru sammála um að lykillinn að ógæfu sparisjóðanna hafi verið að þeir hafi fjarlægst upprunalegan tilgang sinn og farið í vonlausa samkeppni við stóru bankanna.

Þingmenn Pírata lýstu óánægju sinni með hversu stuttan tíma þingmönnum var gefin til að kynna sér 600 milljóna skýrslu fyrir fimm tíma umræður á Alþingi í dag.

„Þrjátíu þúsund krónur fyrir hverja sekúndu sem við ræðum hana í dag, þessa fimm tíma. Og sjáum hvernig mér tekst að rífa 30 þúsund krónur á einni sekúndi, einn seðil eftir annan,“ sagði Jón Þór Ólafsson og reif síðan þrjá tíu þúsund króna seðla í tvennt og sagði að honum hefði ekki tekist þetta á einni sekúndu. Reyndar skal upplýst að um ljósrit var að ræða en ekki ekta peningaseðla.

Svona hófu Píratar þingstörfin á Alþingi í dag. En þótt fæstir hafi kannski lesið allar nítján hundruð síðurnar spjaldanna á milli, spurðum við fulltrúa allra þingflokka hvað þeir teldu að væri lykillinn eða kjarninn að ógæfu sparisjóðanna.

„Ég helda að kjarninn sé það óþol sem varð gagnvart því að það mætti myndast samfélagsleg eign í sparisjóðunum. Að þessi goðsögn að fé án hirðis væri eitthvað vont. Það sýnir sig núna að hirðarnir voru verri en féð án hirðis,“ segir Árni Páll Árnason formaður Samfylkingarinnar. Þetta sé eitt af því sem menn verði að læra af harmsögu síðustu ára. Það sé mikilvægt að sýna skilning á því að það geti verið til eitthvað sem heitir samfélagsleg eign.

Illugi Gunnarsson menntamálaráðherra segir skýrsluna sýna að Sparisjóðirnir hafi fjarlægst upprunalegt hlutverk sitt og nærþjónustu. „Það er bent á það í skýrslunni að þeir hafi átt í erfiðleikum með að vaxa. Vantaði verkefni til að fjárfesta í. En þá kemur auðvitað upp spurningin; var það endilega svo mikilvægt að vaxa við þessar aðstæður? Aðalatriðið er og það er kannski niðurstaðan í skýrslunni, að þeir hefðu þurft að horfa á hvað það var sem þeir kunnu best og voru góðir í,“ segir Illugi.

„Lykillin er auðvitað sá að menn höfu misst sjónar á upphaflegum markmiðum sem voru auðvitað að hafa fleiri markmið en stefna að hámarks arði, vinna að samfélagslegri velferð og efnahagslegri velferð nærsvæðisins. Sparisjóðirnir fóru í raun og veru að keppa við viðskiptabankana og það eru margar ástæður fyrir því. En löggjöfin er eitt af því sem veldur því að sparisjóðirnir verða líkari hefðbundnum fjármálafyrirtækjum. Þannig að þarna hefur fíknin eftir auknum arði borið menn ofurliði,“ segir Katrín Jakobsdóttir formaður Vinstri grænna.

Guðmundur Steingrímsson formaður Bjartrar framtíðar segir rót ógæfu Sparisjóðanna svipaða og rótin að hruni fjármálakerfisins yfirhöfuð. „Það er áhættusæknin, það er bara einfaldlega græðgin á góðæristímum. Gullgrafarastemmingin. – Erum við ekki að sækja mjög mikið í viðbótarlífeyrissparnaðinn sem á að gagnast okkur síðar? Er það ekki vitnisburður um það að við séum ekki endilega að læra neina framsýni eða ráðdeild af þessu öllu saman,“ spyr Guðmundur.

„Það var náttúrlega ekki græðgi í öllum en það var mikill þrýstingur á að tæma þessa banka í raun og veru að innan. Með alls konar laukfléttum þar sem það er ómögulegt að rekja þær alla leið því það vantar alltaf einn hlekk í þessa hringamyndunarkeðju,“ segir Birgitta Jónsdóttir þingflokksformaður Pírata. Græðgin hafi ráðið för.

„Eins og skýrslan bendir á, þá er lagaramminn kannski ekki réttur. Og sparisjóðirnir yfirgáfu ef til vill upprunalegt hlutverk sitt sem var að vinna í sínu nærumhverfi, efla atvinnulíf á staðnum og fóru að fjárfesta út fyrir sitt umhverfi. Fóru að fjárfesta jafnvel í fjármálagerningum, gerðust fjárfestingabankar,“ segir Frosti Sigurjónsson þingmaður Framsóknarflokksins og formaður efnahags- og viðskiptanefndar.