Fjármagn skortir til að fylgja eftir málum sem snúa að lyfjamisnotkun

Embætti landlæknis skortir fjármagn til þess að fylgja eftir málum er snúa að lyfjamisnotkun. Þetta segir Ólafur Einarsson verkefnastjóri lyfjagagnagrunns hjá embættinu.

Á síðasta ári komu á borð þess 314 mál sem sneru að misnotkun ávanabindandi lyfja. Bæði er varða einstaklinga sem grunur leikur á að misnoti lyf sem og læknum sem taldir eru ávísa slíkum lyfjum í of miklu magni.

Sérstakt lyfjateymi er starfrækt innan embættisins sem Ólafur Einarsson líffræðingur heldur utan um. Ásamt honum starfa í því lyfjafræðingur í hálfu starfi, læknir í 30 prósenta starfi auk þess sem yfirhjúkrunarfræðingur og yfirlæknir hafa aðkomu að teyminu. Ólafur segir að það taki langan tíma að vinna úr hverju máli fyrir sig og oft sé erfitt að fá þær upplýsingar sem óskað sé eftir vegna tiltekinna mála.

Embættið í fjársvelti

Ólafur segir embættið vera fjársvelt og erfitt sé að sinna öllum þeim fjölda mála sem koma á borð þeirra. Í helgarblaði Fréttablaðsins var viðtal við Markús Kristjánsson, faðir konu sem lést í maí á síðasta ári. Hún hafði strítt við meltingarsjúkdóm en það var ekki það sem dró hana til dauða heldur misnotkun ávanabindandi lyfja sem læknar höfðu ávísað á hana vegna sjúkdómsins. Á rúmlega hálfs árs fresti fékk hún ávísað frá sama lækni 2200 töflum af Ketogan sem er sterkt morfínlyf. Læknirinn fékk áminngu frá landlækni en hefur enn lyfjaleyfi og starfar sem læknir.

Í samtali við Fréttablaðið vegna málsins sagði Ólafur að það vantaði fleiri til þess að starfa að eftirliti við lyfjagagnagrunn sem er nú til reynslu hjá embættinu. “Í fullkomnum heimi væru fleiri starfandi við eftirlitið og við gætum þá klárað rafrænan gagnagrunn sem er enn á tilraunastigi. En embættið er í fjársvelti.”

246 mál það sem af er þessu ári

Embætti landlæknis hefur eftirlit með lyfjaávísunum lækna. Ólafur segir málin í málaskránni snúa bæði að læknum og sjúklingum. Á síðasta ári voru þau 314 talsins og það sem af er þessu ári eru málin orðin 246. Aðspurður hvernig þessi mál séu skoðuð segir Ólafur: „Þetta er matsatriði í hvert skipti.“

Hann segir þá allar lyfjaávísanir keyrðar út í gegnum lyfjagagnagrunninn og farið sé yfir þær. Einnig sé fylgst með gagnagrunninum og læknar spurðir út í það ef talið er að um óeðlilegt magn lyfjaávísana sé að ræða.

Þarf ekki að vekja grumsemdir

Sá mikli fjöldi lyfja sem dóttir Markúsar fékk ávísað þarf þó að sögn Ólafs ekki endilega að vekja grunsemdir sjáist það í kerfinu. „Á ársgrundvelli eru einstaklingar sem eru að fá meira ávísað af lyfinu, t.d sjúklingar með krabbamein á lokastigi eða þeir sem eru á líknardeild.“ Hann segir embættið gera sitt besta til þess að fylgja slíkum málum eftir en það strandi á fjármagni. Geir Gunnlaugsson landlæknir tekur undir það. „Við gerum það sem við getum. Við erum stöðugt að vinna í þessum málum.“

3-4 áminntir árlega

Umræddur læknir sem ávísaði lyfjunum í fyrrnefndu máli fékk áminningu. Geir segir að á liðnum árum hafi árlega um 3-4 læknar að meðaltali fengið áminningu í starfi, einhverjar þeirra séu vegna lyfjamála.

„Hvert einasta mál er skoðað á grundvelli fyrirliggjandi gagna. Við tökum það mjög alvarlega og gerum allt til í að koma í veg fyrir misnotkun lyfja,” segir Geir.

„Það eru nokkur dæmi um það að starfsréttindi lækna hafi verið skert t.d með því að þeir megi ekki skrifa út ákveðnar tegundir lyfja. Almennt lækningarleyfi gefur þér réttindi til þess að skrifa út lyf. Þessi starfsréttindi er hægt að skerða annað hvort að hluta eða öllu leyti en við metum hvert einasta tilvik á grunni þeirra.“

Hann segir ekki hægt að upplýsa um það að svo stöddu hversu margir læknar hafi misst leyfi vegna mála sem snúa að ávísun ávanabindandi lyfja en verið sé að vinna í því að fá nákvæmar tölur um það.

Geir Gunnlaugsson landlæknir segist ekki geta tjáð sig um mál dóttur Markúsar Kristjánssonar. Hann telur þó að fylgt hafi verið reglum í því máli líkt og öðrum sem koma á borð embættisins.

„Það er sannarlega þannig að við brugðumst við því algjörlega í samræmi við þær upplýsingar sem við fengum, unnum úr þeim og gerðum það eins hratt og okkur var mögulegt,” segir Geir.

Aðspurður hvort að breyta þurfi verklagi í kjölfarið, mögulega til þess að koma í veg fyrir að slík mál endurtaki sig segir hann: „Við erum í stöðugum samræðum við velferðarráðuneytið um það hvaða hugsanlegu lagabreytingar kæmu til greina til að ná betri tökum á þessum málaflokki.“