Hæfustu lifa af í Surtsey

Fjölmargar lífverur hafa numið land eða skotið upp kolli í Surtsey frá því eyjan reis úr hafi fyrir fjörutíu og einu ári. Sumar dafna vel meðan aðrar verða að hörfa og enn aðrar deyja drottni sínum. Allt líf í eynni virðist undir lögmálinu komið sem kveður á um að hinir hæfustu lifi af. Meira að segja eyjan sjálf verður að berjast við höfuðskepnurnar um tilveru sína. Á hverju sumri halda jarðfræðingar og líffræðingar út í eyna til að fylgjast með þessari baráttu náttúrunnar á þessari eyju sem er með þeim yngstu í heiminum. Líffræðingar á vegum Náttúrufræðistofu Íslands hafa nú kynnt helstu niðurstöður leiðangurs sem þeir fóru í dagana 18. til 21. þessa mánaðar. Lundinn orðinn Surtseyingur Lundinn virðist nýfarinn að treysta bjargi eyjunnar fyrir varpi sínu því hann sást þar fyrst verpa í fyrra og var því töluverð eftirvænting hjá rannsóknarmönnum að sjá hvort hann myndi hafa þann háttinn á einnig í ár. Skemmst er frá því að segja að mönnum varð að ósk sinni og sást sá skrautnefjaði þar með varp sitt og virðist því vera kominn í hóp þeirra fugla sem venja munu komu sínar í eyna. Þar með skipar hann sér í ellefu tegunda flokk fugla sem verpa í eynni, að minnsta kosti þetta árið. Lundinn verður að deila bjarginu með fýl, teistu og ritu sem einnig verpa þar. Máfarnir þrífast vel í Surtsey en einnig verpa þar nokkrir landfuglar eins og snjótittlingur, þúfutittlingur og grágæs. Borgþór Magnússon gróðurvistfræðingur á Náttúrufræðistofu Íslands segir þá þróun vera mjög merkilega því upphaflega hafi aðeins fuglar sem lifðu á sjávarfangi lifað í eynni. Nú er lífsþróun eyjarinnar hinsvegar komin á það stig að hún getur fætt landfugla á lendum sínum. En fyrir suma getur lífið í eynni verið strit og svo lítur út sem maríuerlan hafi afráðið að reyna fyrir sér annars staðar í ár. Plöntum fækkar Sextíu tegundir háplanta hafa fundist í Surtsey frá upphafi en í ár fundu leiðangursmenn aðeins fimmtíu sem eru fjórum færri en í fyrra. Telja líffræðingarnir að sennilega hafi þurrkarnir í vor vegið að lífsskilyrðum plantnanna og riðið jafnvel nokkrum tegundum að fullu. En þær plöntur sem hafa tekið sér bólfestu í eynni dafna ágætlega og er gróðurinn orðinn gróskumikill í hrauninu á suðurhluta eyjarinnar og er farinn að líkjast þeim sem finna má í fuglabyggðum í úteyjum Vestmannaeyja. Þar ber einnig að líta blóm eins og baldursbrá, túnsúru og túnfífil í blómskrúðinni og þar eru þéttar grasbreiður. Ólíklegustu sumargestir finnast á eynni Mikið af fiðrildum var á sveimi í eynni þá daga sem leiðangursmenn héldu þar til. Þar á meðal sáu þeir fiðrildategund sem ekki hefur gert vart við sig þar áður en það er svokölluð jarðygla sem sveimaði yfir höfðum þeirra. Það var þó ekki eini skrautvængjaði nýbúinn sem leiðangursmenn þóttust sjá því stórt erlent fiðrildi var þar einnig á sveimi en gaf þó ekki færi á að láta fanga sig og því eru leiðangursmenn ekki hárvissir um hverrar tegundar það er en telja þó líklegast að þar hafi verið svokallað aðmírálsfiðrildi á ferð. Það hefur sennilegast tekið sér far með vindinum yfir hafið en þessi tegund heldur allajafna til á meginlandi Evrópu. Land í rénun Fyrst eftir að Surtseyjareldar slökknuðu var eyjan tæpir þrír ferkílómetrar að stærð en nú er hún ekki nema um einn og hálfur. Leiðangursmenn taka eftir stöðugu sjávarrofi sem klípur af hömrunum og umbreyta ásjónu eyjarinnar. Sjávarhamrar taka breytingum ár frá ári. Guðmundur Guðmundsson tölfræðingur hefur unnið líkan þar sem hann spáir um framtíð eyjarinnar og samkvæmt þeirri spá mun Surtsey verða að skeri eftir 160 ár og einungis móbergskjarni hennar mun standa upp úr sjó. Þó er ekki útlit fyrir að hún fari öll á kaf því víða í kring standa björg upp úr hafi í nágrenni eyjarinnar og hafa gert í þúsundir ára og ekkert sem bendir til þess að bergið í Surtsey muni ekki geta leikið það eftir.