Óþarfar aðgerðir ráðherra

Björgvin G. Sigurðsson, viðskiptaráðherra, ræðst nú til atlögu gegn gjaldtöku fjármálafyrirtækja og boðar aðgerðir í kjölfar skýrslu starfshóps um málið. Yfirlýsingar ráðherrans gefa til kynna að hér sé á ferðinni órétti hið mesta sem bitni á almenningi og koma verði lagaböndum yfir FIT kostnað, seðilgjöldin og uppgreiðslugjöldin. Svo er ekki.

Miklu skiptir að þeir sem kjósa að nýta sér margvíslega þjónustu fjármálafyrirtækis geri sér grein fyrir hvað verið er að semja um. Ábyrgð fjármálafyrirtækja er réttilega meiri í slíkum samningum vegna yfirburðastöðu þeirra gagnvart viðsemjendum. Aðalatriði er að fólki sé frjálst að semja um sín viðskiptakjör. Kostnaður við viðskipti og vanefndir getur verið misjafn, allt eftir eðli og inntaki þeirra réttinda og skyldna sem samið var um, og mikið óþarfaverk að ætla að banna mönnum að semja um þann kostnað sín á milli.

Í skýrslu starfshópsins er lagt til að settar verði reglur um yfirdráttarkostnað og uppgreiðslugjöld. Ef rýnt er í skýrsluna kemur í ljós að verið er að leggja til í megindráttum að festa í sett lög frá Alþingi það sem leiða hefur mátt út frá almennum reglum kröfuréttar í íslenskum rétti. Þó að þannig að bætt verði við íþyngjandi ákvæðum um bann við ákveðnum tegundum uppgreiðslugjalda. Óskiljanlegt er af hverju banna á fólki að semja um tiltekin lánakjör á íbúðarláninu sínu. Enn furðulegra verður málið eftir að vefritið Vefþjóðviljinn benti á að uppgreiðslugjöld Íbúðarlánasjóðs eru töluvert hærri en stóru bankanna þriggja og ráðherra hyggst ekki beita sér fyrir breytingu á þeim uppgreiðslugjöldum sem ríkið sjálft innheimtir. Hér má enn og aftur sjá þá tilhneigingu stjórnmálamanna að sjá ekki bjálkann í auga ríkisrekstrarins en einblína á flísina í auga frjáls markaðar.

Þá leggur starfshópurinn til að lögfest verði nýtt ákvæði í lögum um neytendalán sem kveði á um að fjármálafyrirtæki verði óheimilt að innheimta kostnað vegna óheimils yfirdráttar ef slík gjaldtaka á ekki stoð í samningi. Í raun væri með slíku ákvæði verið að festa í sessi og lögfesta á skýran hátt gildandi rétt um þetta atriði. Ef viðskiptavinur gerist sekur um að taka meiri peninga frá bankanum en það sem fyrir fram var búið að ákveða milli aðila að mætti taka er um samningsbrot að ræða og ekki óeðlilegt að bankinn geti krafið samningsaðilann um bætur vegna slíkra vanefnda. Ætla má að flestum sé þetta ljóst og vandséð að þörf sé á að auka umstang og kostnað fólks við að óska eftir yfirdrætti. Sumum finnst sá kostnaður vera alveg nægur fyrir.

Ráðherra hyggst jafnframt gefa út tilmæli um að bannað verði að bæta seðilgjöldum eða öðrum fylgikröfum við aðalkröfu sem greidd er á gjalddaga, nema sérstaklega sé samið um annað. Ekki verður fjallað um stjórnskipunar- og stjórnsýslulega þýðingu þess að ráðherra gefi út tilmæli til einhverra um að banna eitthvað heldur nefnt að skuldara í þessu tilviki beri að greiða ákveðna kröfu til kröfuhafa, og er krafan sú sem fram kemur að á seðli þeim er seðilgjöld tengjast???. Um er að ræða viðskiptakostnað. Skiptar skoðanir eru um hvar þessi viðskiptakostnaður eigi að liggja en ekki er óeðlilegt að hann sé sýnilegur. Á það má benda að verði þessi kostnaður kröfuhafa við að fá greitt látinn falla lögum samkvæmt á kröfuhafann sjálfan, mun sá viðskiptakostnaður koma m.a. fram í hærra verði á þjónustunni eða þeirri vöru sem seld er.

Skýrsla starfshóps um heimildir fjármálafyrirtækja til gjaldtöku er vel unninn og þar er tekið á mörgum áhugaverðum atriðum. Eðlilegt er að umræða um þessi mál sé virk og almenningur og fyrirtæki meðvituð um mikilvægi þess að viðskiptahættir séu sanngjarnir og öllum til hagsbóta. En engin þörf er á að lögfesta ákvæði, þar af sum íþyngjandi ákvæði, um yfirdráttarkostnað og uppgreiðslugjald sem takmarka samningsfrelsi og valda óhagræði í viðskiptum þeirra sem hlut eiga að máli. Takmörkun á samningsfrelsi er til þess fallin að auka viðskiptakostnað, flækja kerfið og draga úr skilvirkni sem á endanum bitnar á neytendum sjálfum.

Betur færi á því að viðskiptaráðherra einbeitti sér að því að stuðla að afnámi raunverulegra viðskiptahindrana, svo sem afnámi stimpilgjalda, tolla og annarra úreltra og óþarfa gjalda sem hið opinbera innheimtir, í stað þess að reyna að setja fleiri hindranir á þar sem þeirra er alls ekki þörf.

Höfundur er varaformaður Sambands ungra sjálfstæðismanna.