Málið snýr að öllu eldi í sjó

Mál sem hópur hagsmunaaðila, þar á meðal eigendur laxveiðiréttar norðan- og vestanlands, hyggst höfða gegn fiskeldisfyrirtækinu Arnarlaxi vegna starfsleyfis þess til sjókvíaeldis í Arnarfirði, snýr bæði að stjórnsýslu við leyfisveitinguna og að eldinu sjálfu – sem er gagnrýnt harkalega vegna hugsanlegra áhrifa þess á villta íslenska laxastofna. Málið er einstakt hérlendis og varðar víðtækari hagsmuni en eru venjulega undir í dómsmálum hérlendis.

Jón Steinar Gunnlaugsson, fyrrverandi hæstaréttardómari og lögmaður málsóknarfélagsins, segir að ekki sé hægt að gefa fulla mynd af einstökum þáttum málsins strax – það muni skýrast þegar málið verður þingfest, sem Jón Steinar væntir að verði fyrir mánaðarlok.

Annars vegar segir Jón Steinar að málið snúist um formsástæður, þar eð stjórnsýsluna í kringum leyfisveitinguna þar sem stofnanir ríkisins verða til varnar. Ekki hafi verið farið að lögum við undirbúning og útgáfu starfsleyfisins. „Stærri þáttur málsins er hinn efnislegi og er hvort það hafi verið uppfylltar lagalegar forsendur til að leyfa þetta yfirhöfuð, og svo kemur inn það tjón sem menn telja að geti orðið á hagsmunum annarra vegna áhrifa sem það getur haft á villta íslenska laxinn að ala hér norskan laxastofn,“ segir Jón Steinar en meðal þeirra hagsmunaaðila sem standa að málsóknarfélaginu eru eigendur Haffjarðarár á Snæfellsnesi, veiðifélag Laxár í Ásum og veiðiréttarhafar í Bakkadal og Fífustaðadal.

Jón Steinar viðurkennir að þó þetta einstaka mál snúist um starfsleyfi Arnarlax til eldis í Arnarfirði, þá varði það beint og óbeint sjókvía­eldi annarra fyrirtækja sem ala norska laxakynið í sjó hér við land.

„Þori ég að segja að þetta sé bara fyrsta málið; ég held að það sé fyrirsjáanlegt,“ segir Jón Steinar. „Það er margt annað á döfinni og menn eru staðráðnir í að láta á það reyna, í þeim tilvikum sem upp koma, hvort þessi áform öll standist skoðun. Þess vegna kunna að vera allmörg mál í farvatninu,“ segir hann.

Jón Steinar viðurkennir að það sé við ramman reip að draga – að baki eldisfyrirtækjunum séu fjársterkir aðilar. „Málið er nýstárlegt í réttarsögunni, mál hafa ekki verið höfðuð áður hér með þessum hætti. Þetta eru víðtækari hagsmunir en eru venjulega í dómsmálum og snerta náttúruvernd í stóru samhengi um allt land. Fordæmisgildi þessa máls getur einnig verið mikið – bæði í samhengi við sjóeldið en jafnframt nýtingu auðlinda almennt séð í framtíðinni.“

Leyfi fyrir 10.000 tonnum

Í maíbyrjun 2016 gaf Matvælastofnun út nýtt rekstrarleyfi til Arnarlax hf. vegna fiskeldis í Arnarfirði. Fyrra rekstrarleyfi sem Fiskistofa gaf út heimilaði framleiðslu á 3.000 tonnum af laxi í sjókvíum á ári en nýja leyfið heimilar allt að 10.000 tonna ársframleiðslu. Heimild: Matvælastofnun

Fréttin birtist fyrst í Fréttablaðinu