Ósanngjörn samkeppni fjölmiðla

Nýlega sendu flestir fjölmiðlar á landinu opið bréf til Alþingis þar sem skorað var á þingið að gera málefnalegar og tímabærar breytingar á íslenskri löggjöf til þess að jafna samkeppnisstöðu íslenskra fjölmiðla gagnvart erlendum efnisveitum.

Félag rétthafa í sjónvarps- og kvikmyndaiðnaði (FRÍSK) hefur undanfarið ár rætt sömu mál við hina ýmsu ráðamenn og þingflokka og bent á hve gífurlega mikilvægt það er að íslenskir fjölmiðlar (og aðrir sem starfa á sambærilegum markaði, þ.m.t. kvikmyndahúsin) séu samkeppnishæfir við erlendar efnisveitur. Sem dæmi um stöðuna sem nú er uppi má nefna að samkvæmt könnun sem gerð var rétt áður en efnisveitan Netflix var opnuð formlega hér á landi tók fyrir­tækið 500 milljónir króna árlega af íslensku fjölmiðlakökunni (þ.e. þeir sem annars hefðu keypt efnið af íslenskum efnisveitum). Því má búast við að þessi tala hafi hækkað umtalsvert. Við þetta má svo bæta þjónustum sem formlega eru ekki boði hér á landi, svo sem Hulu og Sky, og er þá ónefnt það milljarða tap sem markaðurinn verður fyrir árlega af völdum hugverkastuldar.

Öll samkeppni er holl en hún þarf að vera sanngjörn. Erlendu þjónusturnar borga hér enga skatta, hafa enga starfsstöð og skila því ekki krónu til samfélagsins. Samkvæmt nýlegri könnun Gallup skilar hins vegar hver króna sem ríkið leggur fram til sjónvarps- og kvikmyndageirans hér á landi sér tvöfalt til baka. Það er því ótrúlegt að hér skuli vera tekinn 24% virðisaukaskattur af innlendum myndefnisveitum og bíómiðum þegar bækur og tónlist bera einungis 11% skatt og erlendir keppinautar engan.

Kvaðir á innlenda miðla

Þá eru ýmsar kvaðir sem leggjast á innlenda miðla sem þeir erlendu þurfa ekki að hafa áhyggjur af. Þannig ber íslenskum fyrirtækjum lagaleg skylda til að texta og talsetja allt efni á eigin kostnað og engar undanþágur leyfðar fyrir „jaðarefni“ með lítið áhorf. Ef réttlætis væri gætt ætti ríkið að sjálfsögðu að veita styrki til þess að texta og talsetja erlent efni. Ofan á allt þetta leggst svo sú skylda íslenskra fjölmiðla og kvikmyndahúsa að standa straum af kvikmyndaskoðun til að tryggja að börn sjái ekki óæskilegt efni og dæmi er um að í fjölmiðlalögum sé óleyfilegt að sýna bannað efni fyrir klukkan níu á kvöldin virka daga og tíu um helgar. Þetta gerir þeim fjölmiðlum sem eru með línulega dagskrá mjög erfitt fyrir og á hreinlega ekki við lengur þar sem slík dagskrá er á undanhaldi og flestir geta horft á efni hvenær sem er og hvar sem er með tímaflakki, frelsi og myndefnisþjónustum fjölmiðlanna. Hér hafa einungis verið talin upp nokkur atriði sem nauðsynlegt er að laga og útfæra svo innlendir aðilar geti keppt á jafnari samkeppnisgrundvelli við þá erlendu en nú er.

Vert er að taka fram að íslenskar sjónvarpsstöðvar láta framleiða fyrir sig stærstan hluta af því íslenska sjónvarpsefni sem sýnt er hér á landi. Ekki væri gott ef samfélagið hefði einungis í boði erlendar efnisveitur á borð við Netflix því þá myndu menningarleg gildi okkar fljótt hverfa. Að lokum má geta þess að samkvæmt nýlegri Gallup-könnun vilja tæp 88% landsmanna að hér sé sýnt innlent sjónvarps- og kvikmyndaefni.

Mennta- og menningarmálaráðherra kom með þá hugmynd á þingi á dögunum að skipaður yrði þverpólitískur hópur til að fara ofan í kjölinn á þessum málum. Ég biðla til þeirra sem á Alþingi starfa að sjá til þess að þeirri vinnu verði hrint af stað fyrir kosningar í haust.

Þessi grein birtist fyrst í Fréttablaðinu.