Flóttabörn upplifa sig ósýnileg: „Enginn hefur spurt mig hvernig mér líður“

Margt er vel unnið í þjónustu við flóttabörn hér á landi en margt annað má betur fara. Börnin eru að mörgu leyti ósýnileg í ferlinu og finnast þau hafa fá tækifæri til að tjá skoðun sína. Þeim finnst mjög mikilvægt að aðlagast félagslega en óvissa á meðan beðið er svars um dvalarleyfi getur virkað bæði hvetjandi og letjandi á frammistöðu barnanna í skóla.

Þetta er meðal helstu niðurstaðna MA-rannsóknar Helgu Guðmundsdóttur við Háskóla Íslands sem kynnt var á málþingi Unicef um flóttabörn á Íslandi í dag. Helga ræddi við tólf börn og tíu foreldra sem ýmist hafa fengið dvalarleyfi hér á landi eða bíða niðurstöðu umsóknar um alþjóðlega vernd.

„Það er mikilvægt að taka vel á móti þessum fjölskyldum frá upphafi fyrst og fremst út frá mannúð og virðingu við fjölskyldunar og svo þeim líði vel, en einnig má líta til þess að þær eru mannauður Íslands,“ sagði Helga við lok erindis síns á fundinum í Þjóðminjasafninu í dag.

„Ég held að það þurfi að rannsaka allt sem viðkemur hælismálum á Íslandi betur.“

„Enginn hefur spurt mig hvernig mér líður“

Helga telur út frá viðtölunum við börnin að þau séu „hálfósýnileg í umsóknarferlinu“, en það kemur fram í viðtölunum að nær eingöngu er talað við foreldra þeirra. Einnig er barnvæn aðstaða ekki til staðar hjá öllum þjónustuaðilum og eru börnin þvi stundum látin bíða á göngum og öðrum óspennandi stöðum án aðstöðu fyrir börn.

„Enginn hefur spurt mig hvernig mér líður,“ sagði eitt barnið.

Helga segir þörf á formlegu mati á andlegri líðan barna og foreldra sem sækja um alþjóðlega vernd, en mörg barnanna sem hún ræddi við lýstu vanlíðan og sögðust gráta mikið.

Hún segir þau hafa áhyggjur af framtíðinni, fjölskyldu heima fyrir og líðan foreldra sinna. Eldri börnin upplifi áhyggjur vegna biðar eftir svari við umsókn en yngri börnin upplifi áhyggjurnar frekar í gegnum hegðun foreldra sinna.

„Börnin vita oft meira um það sem er að gerast en við höldum að þau viti,“ segir Helga.

Var ekkert fyrr en hún var nemandi

Mörg barnanna sem Helga ræddi við lýstu yfir mikilli ánægju með að vera í skóla á Íslandi. Kennararnir fengu mikið lof, sem og aðstaðan. Til að mynda voru börnin ekki vön því að fá sundkennslu heima fyrir. Þeim finnst mjög mikilvægt að fá að fara í skólann og mynda tengsl við önnur börn.

„Það var mikið álag að bíða eftir að fá að fara í skólann,“ sagði eitt barnið. Þá segir Helga eitt foreldri hafa brostið í grát þegar hún sagði henni frá orðum barnsins síns eftir fyrsta skóladaginn á Íslandi: „Núna er ég mjög ánægð því ég er nemandi ... þar til núna var ég ekkert.“

Hún segir sum börn leggja sérstaklega hart að sér í námi á meðan fjölskyldur þeirra biðu svars við umsókn sinni, í þeirri trú að það gæti hjálpað. En það kom einnig fram að langur biðtími gæti virkað letjandi á skólagönguna.

Mikið þakklæti máti greina í máli fjölskyldnanna í garð Íslendinga. Þá sögðust börnin þakklát yfir því að fá að vera með fjölskyldu sinni á þessum álagstímum.

„Þau hafa oft bara þennan fjölskyldukjarna sem þau geta leitað til,“ segir Helga. „Og þau átta sig á því.“