Ísland verður með Evrópumeisturum í bókaskattheimtu

Framlag ritlistar til landsframleiðslunnar, þ.e. prentun, útgáfa, dreifing og sala bóka, jafngildir 27 milljörðum króna árlega. Prófessor í hagfræði sem hefur rannsakað efnið segir það beinlínis heimskulegt að hækka virðisaukaskatt á bækur. 

Eitt af því umdeildasta í tekjuöflunarhlið fjárlagafrumvarps næsta árs fyrir utan hækkun virðisaukaskatts á matvæli er hækkun á virðisaukaskatti á bækur en í frumvarpi um breytingar á lögum um virðisaukaskatt o.fl. er gert ráð fyrir að virðisaukaskattur á bækur hækki úr 7 prósentum í 12 prósent. 

Ágúst Einarsson prófessor í hagfræði við Háskólann á Bifröst hefur gefið út nýja bók um hagræn áhrif ritlistar á Íslandi. Leggur Ágúst fram 10 stefnumarkandi aðgerðir til að efla ritlist hérlendis.

Framlag ritlistar 27 milljarðar á ári

„Framlag ritlistarinnar til landsframleiðslunnar er eitt og hálft prósent og það er umtalsvert. Þetta eru 27 milljarðar króna á ársgrundvelli þannig að það eru mörg tækifæri fólgin í ritlist, bókaútgáfu, tímaritaútgáfu og alls kyns útgáfu fyrir utan þá vellíðan sem lestur hefur í för með sér,“ segir Ágúst. Hann segir að hægt sé að auka enn meira verðmætasköpun í bókaútgáfu.

„Það þarf að leggja meiri áherslu á margvíslega þætti sem tengjast ritlist. Til að mynda ætti að afnema virðisaukaskatt af bókum, tímaritum og blöðum. Það eru áætlanir um að hækka hann og það er beinlínis heimskulegt. Það eru þónokkur ríki sem hafa fellt alveg niður virðisaukaskatt af bókum. Það þarf líka að efla lesskilning hér en við erum eiginlega aftast á merinni hvað það varðar eins og alþjóðlegar kannanir hafa sýnt, eins og Pisa könnunin.“

Ólafur Jóhann Ólafsson rithöfundur birti grein í Fréttablaðinu um síðustu helgi þar sem hann varaði við hækkun virðisaukaskatts á bækur. Hann sagði að hún gæti „ekki haft neitt gott í för með sér, hvorki andlegt né veraldlegt“ og að „ávinningur yrði lítill sem enginn til skamms tíma og tjón mjög líklegt til langs tíma.“

„Það að hækka virðisaukaskatt á bókum í stað þess að fella hann niður er alveg út í hött og vinnur gegn öllum skynsamlegum markmiðum sem varða ritlist,“ segir Ágúst Einarsson.

Afnámu virðisaukaskatt á bækur en með miklu stærra málsvæði og stærri markað

Í umsögn Félags íslenskra bókaútgefanda um frumvarpið um breytingar á virðisaukaskatti kemur fram að hækkaður virðisaukaskattur á bækur árið 2008 í Lettlandi varð til þess að sala drógst saman um 70% fyrstu 3 mánuðina eftir hækkunina.

Þá segir í umsögn félagsins að afleiðingar hækkunar virðisaukaskatts geti orðið mjög alvarlegar og komið fram á mjög skömmum tíma.stup.

Fimm Evrópulönd leggja ekki virðisaukaskatt á bækur þar sem slíkt stríðir gegn menningar- og menntastefnum þessarar þjóða. Meðal þeirra landa eru Bretland, Írland og Noregur sem þó eru ekki örsmá málssvæði líkt og Ísland og að auki með margfalt stærri bókamarkað.

Í umsögn Rithöfundasambands Íslands um frumvarpið segir: „Tuttugu lönd eru með lægri en 7% bókaskatt og aðeins fjögur lönd Evrópu eru með 12% virðisaukaskatt á bókum eða meira. Við skipum okkur á bekk með þeim Evrópumeisturum í bókaskattheimtu ef af hækkun verður.“

Þar segir jafnframt: „Skattahækkun á bækur sýnir viðhorf og framtíðarsýn fyrir bókmenntir, tungu og læsi í landinu.(...) Íslenska á mjög undir högg að sækja. Sú barátta er töpuð ef stjórnvöld snúa ekki vörn í sókn og beita sértækum aðgerðum til að auvelda til muna aðgengi að rituðu máli; fjölbreyttum bókmenntum á auðugri tungu. Afnám bókaskatts er liður í þeirri baráttu.“