Segir ólíklegt að laun lækki

Erfið staða ríkissjóðs kallar á harkalegar niðurskurðaraðgerðir hins opinbera á næsta ári. Þórólfur Matthíasson, hagfræðiprófessor við Háskóla Íslands og sérfræðingur í fjármálum ríkisins, segir liggja beint við að skera niður greiðslur til landbúnaðarins og auka álögur á útflutningsgreinar.

Leyfa verður hagkerfinu að sjá til sólar áður en hið opinbera fer í harkalegan niðurskurð, að mati annars sérfræðings sem Fréttablaðið ræddi við í gær. Það sé til dæmis mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og ástæða þess að sjóðurinn sætti sig við hallarekstur á ríkissjóði til að byrja með.

Ekki er líklegt að þörfin fyrir niðurskurð hjá ríkinu leiði til þess að ríkið reyni að lækka laun hjá opinberum starfsmönnum, umfram það sem þau lækka með almennri kaupmáttarrýrnun, segir Þórólfur.

Ríkið semur við stóran hóp félaga opinberra starfsmanna, og útilokað að hægt verði að semja við þau um launalækkun, segir Þórólfur. Ef lækka eigi launin á annað borð þurfi lagasetningu til, og það verði aldrei gert fyrr en eftir að samið hafi verið á almennum markaði. Það geti dregist fram eftir ári.

Heildarútgjöld ríkisins á árinu 2009 eru áætluð 555,6 milljarðar króna. Þar af er launakostnaður áætlaður um 123,5 milljarðar króna, eða um 22 prósent.

Launakostnaður í fjárlögum er 4,4 milljörðum króna lægri í fjárlögum en í upphaflegu frumvarpi, en Þórólfur segir líklegra að þeim samdrætti verði náð með því að skera niður yfirvinnu en með því að lækka launataxta opinberra starfsmanna.

Auðveldara er að fara aðrar leiðir til að minnka halla ríkissjóðs. Þannig mætti auka tekjur hins opinbera, segir Þórólfur. Þá bendir hann á að greiðslur vegna búvöruframleiðslu séu áætlaðar tæplega 10,2 milljarðar króna á árinu 2009. Þar liggi beint við að skera niður.

Þá liggi einnig beint við að hækka álögur á útflutningsfyrirtæki, sem njóta veikingar íslensku krónunnar. Þau séu í allt annarri stöðu en fyrir nokkrum mánuðum. Einnig mætti hugsa sér að hækka veiðigjald í sjávarútvegi og leggja kolefnislosunargjald á álver.

Miklar líkur eru á því að hækka þurfi skatta á almenning, enda svigrúm til þess eftir að persónuafsláttur var hækkaður nýverið, segir Þórólfur. Þá sé eðlilegt að leggja á sérstakan hátekjuskatt og hækka fjármagnstekjuskattinn.

brjann@frettabladid.is