Veruleg óvissa um fjárþörf ríkisins

Mikil óvissa er um það hversu mikla fjármuni íslenska ríkið þarf til þess að takast á við þá erfiðleika sem nú ganga yfir. Þetta kom fram í máli Friðriks Márs Baldurssonar, professors við Háskólann í Reykjavík, á á opnum fundi efnahags- og skattanefndar Alþingis nú eftir hádegið.

Boðað var til fundarins að kröfu Ögmundar Jónassonar, fulltrúa Vinstri - grænna í nefndinni. Vildi hann fá upplýsingar um lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og aðkomu hans að málum hér. Vildi hann jafnframt að Friðrik og Ásmundur Stefánsson, sem einnig sat fyrir svörum á fundinum, reifuðu verksvið sitt en þeir hafa haft á hendi samræmingu aðgerða stjórnvalda.

Friðrik Már sagðist hafa verið kallaður að verkefninu þegar kreppan hefði verið að skella fyrir um þremur vikum. Hann hefði unnið fyrir forsætisráðuneytið. Það hefðu dunið yfir atburðir sem hið venjulega stjórnkerfi réði ekki við og því hefði þurft fleiri til að koma að vinnunni. Sagði Friðrik að hann hefði verið tengiliður við ýmsa aðila, þar á meðal Alþjóðagjaldeyrissjóðin, og að hans starfi væri formlega lokið með samkomulagi við sendinefnd sjóðsins á dögunum.

Friðrik sagði enn fremur að samkomulagið við sjóðinn byggðist á áætlun íslenskra stjórnvalda um að ná efnahagslegum stöðugleika. Sagði hann forstjóra sjóðsins, Dominique Strauss-Kahn, jákvæðan í garð lánsins sem gæfi vonir um samþykki stjórnar hans.

Um væri að ræða tveggja milljarða dollara lán, 840 milljónir yrðu reiddar fram strax og um 1200 milljónir á næstu tveimur árum. Hins vegar væri veruleg óvissa um hver raunveruleg þörf íslenska ríkisins fyrir fjármuni og þegar nýtt bankakerfi kæmist af stað þyrfti að meta stöðuna á ný.

Fram hefur komið að ríkið telji sig þurfa fjóra milljarða dollara til viðbótar við lán IMF og sagði Friðrik að þeir fjármunir þyrftu að koma frá öðrum þjóðum. Sú tala hefði verið sett fram til þess að menn hefðu borð fyrir báru og til þess að menn lentu ekki í gjaldeyrisþröng. Kjölfesta gæti þá myndast fyrir peninga- og gjaldeyrisstefnu.

Sagði Friðrik að áætlun stjórnvalda miðaðist að því að endurvekja traust á íslenskum efnahag, styrkja stöðu ríksins og endureisa íslenskt bankakerfi. Þetta væri risavaxið verkefni og fyrirsjáanlegu væri verulegur samdráttur í efnahagslífinu. Hins vegar væri gert ráð fyrir að samdráttur yrði skammvinnur og að hagvöxtur næði sér á strik innan ekki of langs tíma.

Friðrik sagði að nýjar aðstæður þýddu væntanlega að afgangur yrði af viðskiptajöfnuði jafnvel strax á þessum ársfjórðungi. Þá sagði hann að skuldir ríkissjóðs myndu aukast og endurfjármögnun bankanna, þar með talin Seðlabankans, yrði 700 milljarðar króna á næsta ári. Lán IMF væri ekki til þessa verkefna heldur til þess að efla gjaldeyrisvaraforðann.

Þá væri það sameiginlegur skilningur hjá íslenskum stjórnvöldum og IMF að það væri óskynsamlegt að reyna að ná jöfnuði í ríkisrekstri á næsta ári en hins vegar þyrfti að setja fram trúgverðuga áætlun um það hvernig við myndum borga skuldir okkar. Það væri mikilvægt að opna á eðlileg viðskipti milli Íslands og annarra landa og ná tökum á genginu. Fyrsta skrefið væri að opna á eðlileg gjaldeyrisviðskipti en jafnframt að tryggja stöðugt gengi krónunnar. Hætta væri á því að þrýstingur myndaðist á krónuna þegar gjaldeyrisviðskipti yrðu aftur gerð eðlileg og fjármagn streymdi úr landi og því væri stórefling gjaldeyrisforðans nauðsynlegur þáttur.

Friðrik sagði ábyrgð á málum ekki bara liggja hjá stjórnvöldum. Allir aðilar þyrtu að halda ró sinni. Krónan væri of lágt skráð og myndi styrkjast til lengri tíma. Þá sagði hann aðútflytjendur mættu ekki bíða með að flytja út vörur þar til gengið sig lengra niður heldur þyrftu þeir að koma með gjaldeyri inn í landið.