Hjúkrunarfræðingar og heilsugæslan - tími tækifæranna

Tilefni þessara skrifa er frétt sem ber yfirskriftina Hugmyndir um nýja heilbrigðisstétt sem birtist í Fréttablaðinu fimmtudaginn 9. des. sl. og greinar Elsu B. Friðfinnsdóttur 10. des. sl. og Helgu Sæunnar Sveinbjörnsdóttur og Áslaugar Birnu Ólafsdóttur 11. des. sl. Vil ég taka undir orð Elsu - ekki er þörf fyrir nýja heilbrigðisstétt, fremur umbætur á skipulagi og verkaskiptingu í heilbrigðisþjónustunni. Nú er kreppa sem krefst nýrrar hugsunar og endurskoðunar á allri nálgun okkar og atferli og fátt er svo með öllu illt að ekki boði eitthvað gott - tími kreppu er líka tími tækifæra, einnig í heilsugæslunni.

Hugmyndir þingmannanna sem velta fyrir sér úrbótum í heilbrigðisþjónustunni lúta m.a. að því að búa til nýja heilbrigðisstétt aðstoðarmanna lækna og eða efla þátt hjúkrunarfræðinga í heilsugæslunni. Virtar alþjóðlegar stofnanir og ráð (s.s. ICN, IOM, WHO) vara eindregið við því að þjóðir heims reyni að ráða við vanda heilbrigðisþjónustunnar með því að búa til nýja starfshópa aðstoðarfólks. Miklu fremur beri að nýta til fullnustu þær heilbrigðisstéttir sem þegar eru starfandi. Ég held ég tali fyrir munn hjúkrunarfræðinga almennt þegar ég fullyrði að gera megi störf hjúkrunarfræðinga sýnilegri og að nýta megi betur starfskrafta þeirra hvort sem um almenna hjúkrunarfræðinga er að ræða eða sérfræðinga í hjúkrun.

Eins og Elsa víkur að í grein sinni er hjúkrun í eðli sínu heilsugæsla. Öll nálgun hjúkrunar við viðfangsefni sín á samleið með hugsun heilsugæslu og forvarna. Rannsóknir frá öðrum löndum sýna að þar sem hjúkrunarfræðingar forflokka vandamál sjúklinga og veita ráðgjöf, hvort sem er við komu eða í síma, skilar miklum árangri fyrir alla. Það sparar tíma og oft fyrirhöfn sjúklinga og heilbrigðisþjónustunnar og þar með umtalsverða fjármuni. Hér á landi hefur skort áhuga og vilja til að koma slíku skilvirku ferli á enda kostunarleiðir og hvatar ekki til þess fallnir.

Heilsugæslan gæti vissulega nýtt sér betur þekkingu og færni almennra hjúkrunarfræðinga og sérfræðinga í hjúkrun. Þar sem umræddur vandi birtist að miklu eða einhverju leyti sem vandi heilsugæslulækna og að þeir anni ekki eftirspurn má vel hugsa sér þá breytingu á heilsugæslunni að fyrsti viðkomustaður eða samskiptaaðili sjúklings yrði hjúkrunarfræðingur sem forflokkaði vandamál sjúklings eða leysti það jafnvel. Hjúkrunarfræðingar geta tekið að sér almennt heilbrigðismat og greiningu á þörfum skjólstæðinga sem leita til heilsugæslustöðva og gera það nú þegar í einhverjum mæli. Hluti sjúklinga myndi að sjálfsagt áfram þurfa læknis við en með tilkomu sérfræðinga í hjúkrun má ætla að hluta sjúklinga yrði sinnt af þeim. Rannsóknir vestan hafs og austan sýna að árangur af störfum sérfræðinga í hjúkrun í heilsugæslu er góður.

Hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands hefur nú í rúman áratug boðið upp á framhaldsnám í hjúkrunarfræði og býður velkomna hjúkrunarfræðinga sem hafa hug á starfa sem sérfræðingar í heilsugæslunni. Mikill áhugi og vilji er á að efla heilsugæsluna og leita nýrra leiða til að landsmenn allir geti áfram búið við örugga gæða heilbrigðisþjónustu. Ég fagna því allri frjórri umræðu stjórnmálamanna sem láta sig heilbrigðisþjónustuna og gæði hennar varða og heilsugæsluna sem málið snýst um og bendi á að Hjúkrunarfræðideild er sannarlega reiðubúin til samstarfs við að koma auga á tækifærin innan heilsugæslunnar með öflugri aðkomu hjúkrunarfræðinga landi og þjóð til heilla.