Sam­göngusátt­máli er ekki heilagur. Ekkert er slegið í stein

„Það kemur ekki til greina að rífa upp samgöngusáttmálann.“

Svona hefst nýleg grein oddvita flokks sem kom að gerð samgöngusáttmálans á Vísi 29. apríl 2026. Fullyrðingin er skýr. Hún gefur til kynna að ekki standi til að endurskoða samninginn.

Breyttar forsendur

Samgöngusáttmálinn var kynntur árið 2019. Síðan þá hefur þróun á höfuðborgarsvæðinu verið hröð.

Fjöldi ökutækja hefur farið yfir 200.000 og heldur áfram að aukast. Samhliða hefur umferð á helstu stofnæðum þyngst og ferðatími á álagstímum lengst. Þá hefur fyrirsjáanleiki í umferð minnkað.

Þetta eru mælanlegar breytingar sem hafa áhrif á daglegt líf íbúa.

Þörf á endurmati

Þegar forsendur breytast er eðlilegt að taka verkefni af þessari stærðargráðu til endurmats. Slík endurskoðun er hluti af eðlilegri stjórnsýslu.

Að útiloka endurskoðun fyrirfram felur í sér að horfa fram hjá þeirri þróun sem hefur átt sér stað.

Hvað felst í endurskoðun?

Endurskoðun þarf ekki að þýða að hætt sé við allt sem ákveðið var. Hún getur falist í því að fara yfir einstaka þætti og meta árangur:

– Hefur ferðatími styst eða lengst?

– Hefur álag dreifst eða þéttst?

– Skilar fjárfesting tilætluðum ávinningi?

Slíkt mat er forsenda þess að hægt sé að forgangsraða með ábyrgum hætti.

Áhrif á daglegt líf

Samgöngur snerta daglegt líf fólks með beinum hætti. Lengri ferðatími hefur áhrif á vinnu, fjölskyldulíf og aðgengi að þjónustu. Þegar breytingar í kerfinu leiða til aukins álags er eðlilegt að það sé tekið til skoðunar.

Ákvörðun í höndum meirihluta

Ákvarðanir um breytingar á samgöngusáttmálanum eru ekki í höndum eins aðila. Þær ráðast af pólitískum meirihluta hverju sinni.

Það þýðir að niðurstaðan ræðst á endanum af því hvaða sjónarmið fá brautargengi eftir kosningar.

Niðurstaða

Samgöngusáttmáli er ekki óbreytanlegur. Eins og önnur stór verkefni þarf hann að standast reglubundið mat.

Það er hægt að breyta því sem virkar ekki. Ekkert er slegið í stein. Spurningin er ekki hvort breytingar séu mögulegar, heldur hvort vilji sé til staðar.

Ef því er haldið fram að breytingar komi ekki til greina, þá er rétt að rifja upp að slíkt er pólitísk afstaða – ekki óhjákvæmilegur veruleiki.

Höfundur er tómstunda- og félagsmálafræðingur og skipar 18. sæti á lista Miðflokksins í Reykjavík.