Neyðarástandi á heimsvísu lýst yfir vegna ebólu

Ebólu faraldrinum, sem brotist hefur út í Austur-Kongó, var í dag lýst yfir sem neyðarástandi á heimsvísu af Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni eftir að vírusinn smitaðist til borgar þar sem tvær milljónir manna búa. Frá þessu er greint á vef fréttastofu AP.

Nefnd sérfræðinga á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar hafði þrisvar áður sagt stofnuninni að ekki væri þörf á að lýsa yfir hættuástandi vegna þessarar útbreiðslu en aðrir sérfræðingar segja að löngu sé orðið tímabært að lýsa yfir neyðarástandinu. Meira en 1.600 manns hafa látið lífið síðan í ágúst og er þetta annar banvænasti ebólu faraldur sögunnar. Ástandinu á svæðinu hefur verið líkt við stríðsástand.

Fyrsta ebólusmit þessarar viku var staðfest í Goma borg, sem er á landamærum Kongó og Rúanda, en þangað ferðast margir og er þar alþjóðlegur flugvöllur. Sérfræðingar hafa hræðst þessar aðstæður í marga mánuði.

Yfirlýsing neyðarástands á heimsvísu verður oft til þess að meiri alþjóðleg athygli og hjálp berist en einnig vekur það áhyggjur á að ríkisstjórnir gætu brugðist of harkalega við og lokað landamærum.

Þótt að mikil hætt sé á að sjúkdómurinn breiðist meira út á svæðinu er ekki talið líklegt að hún muni smitast út fyrir það, sagði Tedros Adhanom Ghebreyesus, forstjóri Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar eftir tilkynningu neyðarástandsins í Genf. „Það á ekki að nota neyðarástandið til að útskúfa eða refsa fólkinu sem þarf mest á hjálp okkar að halda,“ sagði hann.

Þetta er fimmta skiptið í sögunni sem neyðarástandi hefur verið lýst yfir. Fyrri neyðarástöndum var lýst yfir þegar ebóla faraldurinn var í Vestur-Afríku árin 2014-2016 og varð meira en 11 þúsund manns að bana, þegar neyðarástandið vegna Zika varð í Ameríku, svínaflensu heimsfaraldurinn og þegar polio var útrýmt.

Yfirlýsing neyðarástands gæti verið talin refsing

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin skilgreinir alþjóðlegt neyðarástand sem „óvanalegan atburð“ (e. Extraordinary event) sem sé ógn við önnur lönd og þurfi samhæft alþjóðlegt svar til.

Í síðasta mánuði breiddist þessi faraldur út fyrir landamæri Kongó í fyrsta sinn þegar fjölskylda flutti vírusinn yfir til Úganda eftir að hafa verið viðstödd útför sýkts ættingja í Kongó. Jafnvel þá, taldi nefnd sérfræðinganna ekki tímabært að lýsa yfir neyðarástandi.

Alexandra Phelan, alþjóðlegur heilsufarssérfræðingur hjá lagamiðstöð Georgetown háskóla að yfirlýsingin sem gefin var út í dag hafi verið löngu orðin tímabær.

„Þetta er í grunninn ákall til alþjóðasamfélagsins að veita þurfi viðeigandi fjárhagslegan- og tæknilegan stuðning,“ sagði hún en varaði við því að ríki ættu að forðast ferða- eða viðskiptabönn.

„Þess konar takmarkanir myndu takmarka sendingar af nauðsynjavörum og heilbrigðisstarfsfólki til landanna sem þurfa á þeim að halda,“ sagði hún. Ef svo væri gert gætu yfirlýsingar neyðarástands í framtíðinni verið séðar sem refsingar og „gæti ollið því að önnur lönd muni ekki tilkynna faraldra í framtíðinni, sem er enn meiri ógn.“

Viðbrögðin ekki nógu hröð

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur verið harðlega gagnrýnt fyrir hæg viðbrögð við faraldrinum í Vestur-Afríku, sem hún neitaði endurtekið að lýsa yfir sem neyðarástandi þar til útbreiðsla vírussins var orðin mjög hröð og í þremur löndum en á þeim tímapunkti voru nærri þúsund manns búnir að láta lífið. Gögn frá stofnuninni hafa síðan opinberað að hún hafi hægt á yfirlýsingunni vegna hræðslu um að yfirlýsingin myndi reita ríkin til reiði og koma höggi á hagkerfi þeirra.

Faraldurinn sem gengur núna er á landamærasvæði Kongó hvar tugir uppreisnarhópa eru virkir og ekki hefur ebólufaraldur gengið þar áður. Ekki hefur tekist að koma í veg fyrir útbreiðslu vírussins vegna skorts á trausti heimamanna og hefur það hvatt til árása á heilbrigðisstarfsfólk sem hafa endað í dauðsföllum. Dæmi eru um að sýktir einstaklingar hafi viljandi forðast heilbrigðisyfirvöld.

Presturinn sem flutti ebólu til Goma borgar notaði falskt nafn til að koma í veg fyrir að hann þekktist á leið sinni inn í borgina, segja yfirvöld í Kongó. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin sagði á þriðjudag að maðurinn væri látinn og að heilbrigðisstarfsfólk reyndi eins og það gæti að komast að því hverjir hafi komist í návígi við hann og mögulega verið smitaðir, þar á meðal fólkið sem var í sömu rútunni á leiðinni inn í borgina.

Kongóska heilbrigðisráðuneytið brást ekki við yfirlýsingunni strax en það hafði reynt að koma í veg fyrir yfirlýsinguna.

„Það að lýsa yfir alþjóðlegu neyðarástandi til að auka fjárstyrki en á sama tíma hundsa neikvæðar afleiðingar þess fyrir Kongó er gálaust,“ tísti ráðuneytið sem svar við tísti alþjóðaþróunarráðherra Bretlands sem hafði lýst yfir stuðningi við yfirlýsinguna. Rory Stewart, alþjóðaþróunarráðherra, tilkynnti fyrr í vikunni að Bretland myndi gefa hátt í 8 milljarða íslenskra króna til að bregðast við ebólu faraldrinum og hvatti önnur ríki, sérstaklega frönskumælandi ríki, til að auka fjárstyrki.

Á fundi Sameinuðu þjóðanna um ebólu í Genf á þriðjudag, sagði Dr. Oly Ilunga, heilbrigðisráðherra Kongó, að faraldurinn væri „ekki mannúðarhættuástand“ og að hættan á að ebóla smitaðist til annarra borga eða svæða í Kongó væri sú sama og áður.

„Ebóla er ekki geimvísindi, hún er mjög einföld,“ sagði hann.

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur lengi lýst ebóluhættunni á svæðinu sem „mjög hárri“.

Fyrr í vikunni sögðu heilbrigðisyfirvöld í Úganda að kongóskur fisksali hafi ferðast til Úganda á meðan hún var sýkt og kastað upp nokkrum sinnum á markaði í bænum. Konan hafi svo farið aftur til Kongó í síðustu viku og dáið eftir að hafa verið greind með ebólu.

Heilbrigðisstarfsfólk segir að faraldurinn sé greinilega að versna þrátt fyrir að það hafi verið betur sett en fyrir síðasta faraldur, meðal annars vegna notkunar á ebólu bóluefni sem hefur reynst vel þrátt fyrir að vera aðeins á tilraunastigi.

Maurice Kakule var einn af fyrstu sjúklingunum sem lifði af núverandi faraldur eftir að hann varð veikur á meðan hann var að hjúkra konu í júlí í fyrra, áður en faraldrinum hafði einu sinni verið lýst yfir.

„Það sem er alveg ljóst er að ebóla er neyðarástand vegna þess að sjúkdómurinn er alltaf til staðar, þrátt fyrir að reynt sé að fræða fólk,“ sagði hann á fundinum í Genf. „Við höfum veitt fullnægjandi fræðslu um sjúkdóminn en það er enn til fólk sem vill ekki trúa því að hann sé til.“