Trúarbrögð eru óþarfi

Jónína Sólborg Þórisdóttir skrifar 9. september 2016 13:01

Stundum furða ég mig á þeirri fullvissu trúaðra að trúarbrögðin þeirra séu bráðnauðsynleg sem einhvers konar móralskur kompás. Að mannfólkið geti hreinlega ekki lært muninn á réttu og röngu og fundið til samkenndar með öðrum nema að hafa eldgamla bók til hliðsjónar og skattfrjáls samtök til þess að túlka þessa eldgömlu bók. Gullna reglan er innbyggð í bæði menn og dýr. Ef hópur af úlfum getur tekið að sér týnt smábarn, ef hundur getur hugsað um dýr af öðrum tegundum og ef mannfólkið getur fundið til samkenndar með alókunnugu fólki, þá liggur í augum uppi að eitthvað annað er að verki en mótsagnakennt trúarrit, byggt á vægast sagt vafasömum heimildum.

Til er lítil sameind sem er kölluð oxytocin. Oxytocin kemur af stað fæðingum og gerir mæðrum kleift að framleiða mjólk. Móðurástin – þessi ofursterka tenging sem móðir finnur þegar barnið fæðist og styrkist svo enn frekar með móðurmjólkinni – er oxytocin. Oxytocin er það efni sem heldur pörum saman eftir að þau detta niður af bleika skýinu, enda stundum kallað „kúruhormónið“. Að syngja í kór framkallar vellíðan sem má rekja til oxytocin og hið sama á við um trúarsamkomur hvers konar.

Maður heyrir stundum af því að fólk hafi frelsast. Áhrifin af stórum oxytocin skammti eru jú örugglega stórkostleg, það efa ég ekki. Fótboltaæðið sem rann á landann í sumar var mögulega blanda af oxytocin og testósteróni (miðað við hversu áberandi þjóðerniskenndin var). Í stuttu máli, þá vekur oxytocin upp samkennd og tilfinningabönd milli fólks. Ef heimurinn hefði aldrei kynnst trúarbrögðum, þá væri mannfólkið SAMT með gullnu regluna innbyggða. Það myndi SAMT vita að tegundin kæmist best af með samvinnu/samkennd. Vissan um að kannski sé betra að sleppa því að myrða og stela, er því í eðli okkar. Það þarf ekki boðorð númer 6 og 8 til. Allt er þetta oxytocin að þakka. Þeir sem eru ofurkristnir virðast þó stundum í einhverjum vafa ef marka má fréttir af þeim sem telja það í fína lagi að drepa lækna sem framkvæma fóstureyðingar.

Dæmi um dökka hlið oxytocin, þegar það spilar í hormónahljómsveit með testósteróni, er stríð og annað ofbeldi milli hópa. Testósterón dempar niður áhrif oxytocin en þetta tvennt í „réttum“ aðstæðum styrkir tilfinningabönd þeirra einstaklinga sem teljast til inngrúppunnar og að sama skapi verður samkenndin með einstaklingum í outgrúppunni lítil eða engin.

Annað nærtækt dæmi úr nútímanum er ISIS. Þeir sem túlka íslam ekki bókstaflega eru villutrúarmenn skv. ISIS og þar af leiðandi réttdræpir (testósterón). Að biðja bænir fimm sinnum á dag styrkir samt duglega samkenndina innan hópsins (oxytocin) og skerpir enn frekar línurnar á milli inn- og outgrúppunnar.

Aðalatriðið er því að ýmsar siðferðilegar pælingar og/eða upplifanir eru ekki „andlegar“ eða „yfirskilvitlegar“ á neinn hátt heldur stjórnast fyrst og fremst af hormónum og erfðum. Menningar- og trúarlegu þættirnir (auk uppeldis) skekkja svo þá líffræðilegu. Þetta leiðir okkur einnig að þeirri niðurstöðu að jafnrétti milli kynjanna er enn mikilvægara en ella, þó ekki væri nema til þess að dempa niður áhrif testósteróndrifinnar árásargirni innan hvers hóps.