Fjölbreytni í laganámi

Í leiðara í Fréttablaðinu frá 27. júní fjallar Kristín Þorsteinsdóttir, aðalritstjóri blaðsins, um hættuna á því að laganemar á Íslandi séu allir steyptir í sama mót og af því hljótist að „lítil gerjun verði í faglegri umræðu.“ Ábending Kristínar um að „Laganám á Íslandi hafi oft verið gagnrýnt fyrir íhaldssemi og skort á hagnýtri nálgun“ á að nokkru rétt á sér en þó er vert að vekja athygli á þeirri þróun sem orðið hefur í laganámi á Íslandi.

Á liðnum árum hefur orðið veruleg breyting á þeim kröfum sem gerðar eru til íslenskra lögfræðinga. Þjóðaréttur, Evrópuréttur, mannréttindi og stjórnsýsluréttur eru réttarsvið sem hafa fengið aukið vægi miðað við það sem áður var. Réttarheimspekin, grundvöllur lögfræðinnar í heimi fræða og vísinda, hefur að auki gengið í endurnýjun lífdaga. Breytingar sem þessar kalla óhjákvæmilega á fjölbreyttara námsframboð og nýjar nálganir.

Í dag eru starfandi fjórar lagadeildir við háskóla landsins, hver deild með sínar áherslur og er það vel. Við lagadeild Háskólans á Akureyri er skipulag og námstilhögun með nokkuð öðru móti en við aðrar lagadeildir hérlendis. Námið hefur frá upphafi verið skipulagt með hliðsjón af viðmiðum Bolognia-fyrirkomulagsins þ.e. í grunnnám (B.A.) og meistaranám (M.L.). Grunnnámið tekur mið af þeirri þróun sem orðið hefur í lagakennslu í Evrópu á liðnum 15-20 árum og er megináhersla lögð á fræðilega þætti lögfræðinnar sem og þjóðarétt, samanburðarlögfræði, réttarsögu og réttarheimspeki. Segja má að B.A.-námið sé þriggja ára lögfræðileg heimsreisa þar sem farið er um víðan völl fræðanna. Að því loknu geta þeir sem vilja haldið áfram og hafið nám á meistarastigi þar sem tekist er á við hefðbundnar greinar íslensks réttar.

Sótt fram

Í grunnnámi við lagadeild Háskólans á Akureyri miðar námið að því að tryggja að nemendur öðlist þekkingu og nái góðu valdi á þeim greinum sem nauðsynlegar eru til að takast á við lögfræðileg viðfangsefni og álitamál. Einstakir þættir almennrar lögfræði, s.s. réttarheimildarfræði, lögskýringar og kennileg lögfræði, (aðferðafræði lögfræðinnar) eru kenndir í samfellu þótt hver og ein grein sé kennd á sérstöku námskeiði. Meginlandsréttur sem og fordæmisréttur eru á sínum stað og á þeim þremur skólaárum sem það tekur að ljúka B.A.-náminu er u.þ.b. þriðjungur námskeiða kenndur á ensku. Það má því segja að hið almenna komi á undan hinu sértæka eins og tíðkast í öðrum námsgreinum.

Útskrifaðir laganemar úr grunnámi við Háskólann á Akureyri hafa sótt fram á ýmsum sviðum fræðanna. Flestir hafa lokið M.L.-gráðu í lögfræði, aðrir farið í meistaranám í alþjóðasamskiptum, stjórnmálafræði og skyldum greinum. Þó nokkur hópur hefur að loknu M.L.-námi haldið áfram við skólann og lokið L.LM.-gráðu í heimskautarétti og enn aðrir eru að hefja doktorsnám í lögfræði.

Nú sem fyrr er það svo að góð lögfræðimenntun gagnast þeim sem yfir henni býr og svo mun verða á meðan mannfólkið óskar eftir að búa í lýðræðislegu samfélagi þar sem mannréttindi eru og vörður er staðinn um réttarríkið.