Viðsnúningur rekstrar samhliða lækkun skulda

Í liðinni viku var gengið frá samkomulagi um leiðir við úrlausn á skuldavanda lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Það byggir á núverandi sameiginlegum reglum fjármálafyrirtækjanna auk þess sem viðmið eru sett um niðurfærslu skulda og fjárhagsskipan í kjölfarið. Jafnframt tekur ríkissjóður þátt með breytingum á meðhöndlun skattalegra áhrifa og uppgjöri opinberra gjalda. Væntingar standa til að lækkun á skuldabyrði fyrirtækja á grundvelli samkomulagsins skapi forsendur fyrir nýrri fjárfestingu og atvinnusköpun á vettvangi lítilla og meðalstórra fyrirtækja og því leggi aðgerðin verulega að mörkum til viðsnúnings íslensks efnahagslífs á næstu misserum.

Samkvæmt nýlegri rannsókn Capacent um stöðu fyrirtækja og viðhorf til efnahagsástandsins telur fimmti hver stjórnandi miklar líkur á að þeirra fyrirtæki þurfi að ganga gegnum fjárhagslega endurskipulagningu með aðkomu viðskiptabanka og/eða lánardrottna á næstu 12 mánuðum. Þetta á nokkuð jafnt við óháð stærð fyrirtækjanna. Auk þess benti Alþjóða gjaldeyrissjóðsins nýlega á að tæplega 40% heildarfjárhæðar lána viðskiptabankanna til lítilla og meðalstórra fyrirtækja séu í vanskilum eða líkleg til að lenda í vanskilum. Af þessu má vera ljóst að skuldaaðlögun margra fyrirtækja er nauðsynleg og það samkomulag sem nú hefur verið gert mun vonandi auðvelda lífvænlegum fyrirtækjum að finna ásættanlega lausn.

Stjórnendur lítilla og meðalstórra fyrirtækja í skuldavanda standa nú frammi fyrir mati á því hvort efnisatriði þessa nýja samkomulags henti þeirra fyrirtæki og hvernig nýta megi úrræðin. Í því samhengi er mikilvægt að hafa hugfast að lækkun skulda er sjaldnast nægjanleg ein og sér án annarra aðgerða ef ætlunin er að ná fram viðvarandi rekstrarbata. Um 50% þeirra sem telja sig þurfa að ganga gegnum fjárhagslega endurskipulagningu á næstu tólf mánuðum telja jafnframt hættu á lausafjárvanda á næstu þremur mánuðum, samkvæmt framangreindri rannsókn Capacent. Eftir sem áður er því nauðsynlegt að fara gaumgæfilega yfir hvort fyrirtækið eigi raunhæfan möguleika á áframhaldandi rekstri.

Hjá fyrirtækjum þar sem forsvarsmenn telja mögulegt að ná fram skuldaaðlögun og viðsnúningi rekstrar þarf nauðsynlega að gera stöðumat til að öðlast yfirsýn og leggja upp áætlun um framhaldið. Byggt á stöðumatinu þarf að skilgreina vel hvað þarf að gera, hvernig það verður gert og hverjir sjá um framkvæmdina. Framundan er því vinna við mat á eignum og rekstrarvirði sem byggir á raunhæfum og vel framsettum áætlunum. Fjármálafyrirtækin munu þurfa slík gögn til að taka afstöðu til mögulegrar skuldaaðlögunar, en þau eru jafn nauðsynleg fyrirtækjunum sjálfum til grundvallar eigin aðgerðum. Þessar áætlanir þurfa að taka á tekjumyndun, rekstrarkostnaði, skipulagi, fjármálastjórn og fela í sér tillögur og röksemdir að baki þeirri fjárhagsskipan sem að er stefnt.

Í samkomulaginu er gert ráð fyrir að fyrirtækin standi sjálf skil á viðskiptaskuldum. Hjá mörgum fyrirtækjanna þarf því samhliða að losa um óþarfa fjárbindingu á efnahagsreikningi, styrkja tekjustreymi og semja um endurgreiðslur við aðra lánardrottna en lánveitendur. Í þessu samhengi er mikilvægt að taka veltufjármuni föstum tökum, t.d. með því að ganga í herta innheimtu eða sölu viðskiptakrafna, sölu gamalla birgða og samninga um gjaldfrest hjá birgjum.

Meðal mikilvægustu hagsmunaaðila sem vinna þarf með eru starfsfólk, viðskiptabanki og aðrir lánveitendur, birgjar og viðskiptavinir sem treysta á vörur og þjónustu fyrirtækisins. Ef forsvarsmenn fyrirtækis í rekstrarvanda hafa ítrekað skapað væntingar um rekstrarbata eða endurgreiðslur skuldbindinga án þess að sýna árangur er líklegt að verkefnið framundan verði erfiðara en ella. Við slíkar aðstæður getur verið nauðsynlegt að fá nýja aðila að borðinu til þess að leiða verkefnið.

Sé hugað að viðsnúningi í rekstri samhliða því sem ný úrræði við lausn á skuldavanda fyrirtækja eru nýtt aukast líkurnar til muna á að fleiri íslensk fyrirtæki komist á beinu brautina á ný.