Undir niðri þrýstir kvika

„Frá 950 og til um 1350, fyrir mjög stuttu síðan, var mikið um gos á Reykjanesskaganum allt frá Hellisheiði og vestur um,“ segir Ragnar Stefánsson prófessor í jarðvárfræðum við Háskólann á Akureyri. „Reykjanesskaginn er þess eðlis að skiptast á gostímabil og tímabil lítilla og miðlungsstórra jarðskjálfta. Við höfum eiginlega verið á slíku lággosatímibili alveg frá um 1400, en þetta gæti hins vegar snúist við og við lent inn á gosgjörnu tímabili,“ bætir hann við. Miðað við söguna þarf ekki að vera svo langt í nýtt gostímabil.

Ragnar segir hins vegar erfitt um að dæma hvort skjálftavirkni á Reykjanesskaganum síðustu árin bendi til að hegðun skagans sé að breytast. Hann bendir á að almennt séð hafi verið mikið um jarðskjálfta á svæðinu alla síðustu öld, til dæmis um og upp úr aldamótunum 1900 við Reykjanestá.

„Toppurinn í þessari virkni var 1929 með skjálfta af stærðinni 6,2 milli Bláfjalla og Brennisteinsfjalla og 1933 varð skjálfti upp á 5,5 vestur af Krýsuvík. Skjálfti upp á 5,4 varð vestur af Bláfjöllum 1968. Haustið 1973 urðu skjálftar sem nálguðust fimm að stærð vestur af Krýsuvík og mikið um smærri skjálfta víðar á skaganum.“

Ragnar segir miklar landbreytingar og skjálfta sem urðu í Krýsuvík í kjölfar Suðurlandsskjálftanna árið 2000 geta verið vísbendingu um mikinn kvikuþrýsting. „Þegar höggið kemur frá Suðurlandsskjálftanum þá brýst þessi kvika nær yfirborðinu og ýtir af stað skjálftum,“ segir hann en áréttar um leið að svæðið frá Krýsuvík og austur að Þrengslum hafi verið verið tiltölulega rólegt síðustu áratugi. „Ég held hins vegar að ef kæmi nýtt gostímabil á Reykjanesskaganum að ekki væri ólíklegt að það myndi byrja með aukinni skjálftavirkni einmitt á þessu svæði.“

Sem fyrr áréttar Ragnar að tölfræði sé til lítils gagns þegar að því kemur að setja fram spár um einstaka jarðhræringar. „Breytileikinn í ástandi plötumótanna er svo mikill. Þó við getum séð úr tölfræði einhverja þróun og auknar líkur þegar horft er til langs tíma, þá er það þannig þegar horft er til skamms tíma, hvort sem það er til ára, daga eða klukkutíma, að þá verðum við að skilja hvaða hreyfingar eru í gangi. Þetta gerum við best með því að mæla og túlka samstundis upplýsingar sem berast okkur stöðugt með örsmáum jarðskjálftum neðan úr skorpunni og svo með nákvæmum samfelldum mælingum á landbreytingum.“

olikr@frettabladid.is