Ríkisútvarp á krossgötum

Pétur Gunnarsson skrifar um Ríkisútvarpið

Um þessar mundir eru 80 ár síðan Ríkisútvarpið hóf að senda út dagskrá til allra landsmanna. Í fyrstunni var það eins og hver annar gestur, kærkominn, en utan við „alvöru lífsins“. Dagskráin að deginum var mestan part veðurfregnir og síðan kvölddagskrá sem samanstóð af hljómplötuspili, erindi og/eða upplestri.

Við vitum hvernig fór: útvarpið tók yfir samfélagið, gesturinn tók sæti húsbóndans. Og líku gegndi með sjónvarpið sem hóf göngu sína fyrir 44 árum. Í fyrstunni rétt tyllti það niður annarri rasskinninni eins og hæverskur gestkomandi og lagði fátt til mála utan almennar athugasemdir um veðrið og gamanmál. En tók síðan yfir samfélagið allt.

Það skal hafa verið kostnaðarauki að fara úr hinum ríkjandi miðli: ritmálinu yfir í útvarp með öllum þeim tækjabúnaði sem til þurfti vítt um land og mannskap til að halda úti dagskrá árið um kring. Með sjónvarpi verður kostnaðurinn svo himinhár að íslensk stjórnvöld leiddu hann hjá sér, horfðust aldrei í augu við hann, námunduðu aldrei að greiða hann og kusu að líta á sjónvarpið sem einberan afþreyingarmiðil. Sem það óvart ekki var, það var Miðillinn. Þetta er svona álíka og ef íslensk stjórnvöld hefðu ekki treyst sér til að koma hér á skólakerfi en reitt sig á að börnin fengju nauðsynlega fræðslu með því að lesa utan á mjólkurfernur og kornflexpakka. Afleiðingarnar eru hrikalegar, rúmlega einni kynslóð síðar eru Íslendingar ekki aðeins á góðri leið með að flosna upp frá eigin menningu, þeir hafa flosnað upp frá veruleika eigin lífs og svífa um í tómarúmi innan um aðþrengdar eiginkonur í bandarískum úthverfum og öfugsnúin morð í breskum smábæjum og úrslitum í öllum keppnisgreinum karla og kvenna hérlendis sem erlendis. Vita aftur á móti varla hvað snýr upp né niður í eigin tilveru. Þessa sér ekki einasta stað í umgengni þeirra hverjir við aðra og umhverfi sitt, þær yfirstandandi ógöngur sem við höfum ratað í má hreint og beint rekja til þess hve illa upplýst við erum um það samfélag sem við lifum og hrærumst í. Því fullburða sjónvarp er jafn mikilvægt á hraðferð nútímasamfélags og siglingatæki í flugvél. Án þess vitum við ekki hvar við erum stödd né hvert stefnir.

Það er því býsna hart undir tönn að á þessum örlagatímum skuli RÚV ætla að rifa seglin og bakka enn frekar út úr þjóðlífsmyndinni. Við gerum engar kröfur til Stöðvar 2, Skjás eins eða Omega og ekki heldur til Ingva Hrafns. En við hljótum að gera þá kröfu til sjónvarps/útvarps allra landsmanna að það lifi og hrærist í því samfélagi sem það á að þjóna. Sú breyting sem varð á stofnuninni við hlutafélagavæðinguna virðist síður en svo hafa orðið til batnaðar. Án þess að nokkur maður sakni þess flokkspólitíska útvarpsráðs sem var við lýði í gamla fyrirkomulaginu, vaknar spurningin um aðhald og eftirfylgni innan stofnunarinnar. Ef hún sinnir ekki því hlutverki sem hún er lögskyld til að gegna, hver gengur þá eftir efndum?

RÚV er á krossgötum af því við erum á krossgötum. Aðstæður knýja okkur til að gera upp á milli hins nauðsynlega og ónauðsynlega. Vel mætti hugsa sér að dagskrá sjónvarps tæki breytingum, minnkaði að magni en ykist að gæðum. Það er sama hvaða upphæð er nefnd í því skyni, hún skreppur saman hjá þeim milljörðum sem daglega berst vitneskja um að hafi farið í súginn – á kostnað almennings. Meðal annars af því við áttum ekki fjölmiðil sem gat staðsett okkur og upplýst. Það er vissulega dýrt að vera fátækur, en það kostar morðfjár að vera án fullburða útvarps/sjónvarps.

Höfundur er rithöfundur.