Kerfis­bundinn ráns­fengur: Hvernig OHF-væðingin breytti lýð­veldinu í sjálfs­af­greiðslu­stöð

Íslenskt samfélag stendur ekki frammi fyrir venjulegum stjórnmálaátökum. Það sem við upplifum nú er lokastig kerfisbundinnar úrkynjunar þar sem ríkisvaldið hefur verið tæmt að innan og fært í hendur fárra útvaldra. Undir blekkjandi áróðri nýfrjálshyggjunnar um „hagræðingu“ og „fagmennsku“ hefur verið byggt upp skuggalegt net opinberra hlutafélaga (OHF) sem virka sem svarthol fyrir almannafé. Þetta er ekki lengur stjórnsýsla; þetta er skipulögð tilfærsla á auði og ábyrgð frá þjóðinni yfir í lokuð vistkerfi „djúpríkisins“ þar sem pólitískir bitlingar og stjórnlaus skuldasöfnun grassera í skjóli nætur.

Hugmyndafræði sem felulitir fyrir þjófnað

Nýfrjálshyggjan á Íslandi hefur aldrei snúist um frjálsan markað eða aukna samkeppni í raun. Hún hefur verið vopn í höndum útsmoginna valdhafa til að sundra opinberri þjónustu og pakka henni inn í hlutafélagaform sem almenningur fær ekki að skoða. Með því að endurskilgreina ríkisstofnanir sem hlutafélög tókst kjörnum fulltrúum að slíta ábyrgðarkeðjuna milli skattgreiðandans og stjórnandans.

Þetta er svikamylla sem hvílir á öflugum áróðri. Þjóðinni var talin trú um að ríkið væri „svifaseint“ og að með því að herma eftir rekstrarformi einkageirans yrði allt ódýrara og betra. Raunin er sú að þetta form var notað til að afnema upplýsingarétt almennings, brjóta upp launaviðmið og búa til griðastað fyrir pólitíska vildarmenn sem þurfa ekki lengur að svara fyrir gjörðir sínar á hinu pólitíska sviði.

OHF-kerfið: Kennitöluflakk í boði ríkisins

Þegar ríkið stofnar hlutafélag um grunninnviði, eins og sjúkrahúsbyggingar eða samgöngur, er verið að fremja siðferðislegt kennitöluflakk. Með því að færa skuldbindingarnar af fjárlögum og yfir á nýjar kennitölur opinberra hlutafélaga er raunveruleg staða ríkissjóðs falin almenningi. Þetta er „falin skuldasöfnun“ sem dregur upp fegraða mynd af efnahagnum á meðan raunverulegar skuldir þjóðarbúsins hlaðast upp í svartholum sem enginn hefur eftirlit með.

Hápunktur þessarar úrkynjunar birtist í því þegar fyrrverandi þingmenn og formenn fjárlaganefndar – fólkið sem á að gæta hagsmuna almennings og halda utan um pyngjuna – stíga beint úr þingsal og inn í stjórnunarstöður þessara sömu hlutafélaga. Þar sitja þeir nú sem einvaldar yfir milljarðatugi af almannafé, með laun sem ríkisstarfsmenn gætu aðeins dreymt um, og stýra eyðsluveislum sem enga hliðstæðu eiga. Þetta er sjálftætt vistkerfi þar sem pólitísk völd eru gjaldmiðillinn og skattpeningar almennings eru eldsneytið.

Nýi Landspítalinn: Minnisvarði um skipulagt svindl

Nýi Landspítalinn (NLSH ohf.) er ekki bara byggingarsvæði; hann er glæpavettvangur kerfisins. Þar má sjá hvernig „djúpríkið“ vinnur. Verkefnið var fært í hlutafélagaform til að tryggja að enginn gæti gripið í taumana þegar kostnaðurinn hleypur fram úr öllum áætlunum. Með tugmilljarða framúrkeyrslu og rekstraróhagkvæmni sem mun blæða ríkissjóði næstu áratugi, stendur þetta verkefni sem minnisvarði um það hvernig hægt er að ræna þjóð um hábjartan dag.

Það er nöturleg kaldhæðni að á sama tíma og beðið er eftir því að grunnviðhald vega og skóla verði fjármagnað, renni umfram-milljarðar ómældir inn í þetta skipulagða stjórnleysi. Þeir sem stýra þessu eru ekki tæknikratar eða sérfræðingar í hagkvæmni; þeir eru arkitektar þess kerfis sem nú er að éta ríkið að innan. Þegar fyrrverandi formaður fjárlaganefndar stýrir stærsta fjárfestingarverkefni Íslandssögunnar í gegnum lokað hlutafélag, er búið að afnema lýðræðið í raun og setja í staðinn óskilgreint valdaklíku-ræði.

Auðlindaránið og hin ósýnilega skuld

Samhliða þessu grasserar ránið á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar. Nýfrjálshyggjan boðar að arðurinn eigi að vera hjá „atvinnulífinu“, en í reynd þýðir það að milljarðar sem ættu að fjármagna innviði og menntun eru færðir á silfurfati til fárra útvaldra fjölskyldna. Þetta er skipulagður þjófnaður á framtíðinni. Áætlað er að tapaðar auðlindatekjur og vanfjármagnaðir innviðir nemi nú þegar mörgum landsframleiðslum.

Þetta er hin ósýnilega skuld sem börnin okkar munu erfa. Við erum ekki bara að skilja eftir tóman ríkissjóð; við erum að skilja eftir kerfi sem er hannað til að halda áfram að stela. Þegar innviðaskuldin er orðin 1.500 milljarðar og skuldbindingar OHF-kerfisins eru faldar á bak við flóknar bókhaldsbrellur, er lýðveldið komið á brún hengiflugsins. Á næstu 20 árum getur ríkissjóður hæglega verið kominn með skuldbindingar uppá ca 10.000 til 15.000 milljarða með óbreyttu ástandi.

Hvenær er nóg komið?

Þetta ástand er ekki sjálfsprottið. Það er afleiðing af útsmognum vinnubrögðum fólks sem kann að spila á kerfið. Þau nota orð eins og „sveigjanleiki“ þegar þau meina „stjórnleysi“ og „fagmennska“ þegar þau meina „klíkuræði“. Þetta er siðspilling sem hefur smogið inn í hvert horn stjórnsýslunnar.

Almenningur verður að átta sig á því að þessi eyðsluveisla er á þeirra kostnað. Hver milljarður sem hverfur inn í NLSH eða önnur gæluverkefni OHF-kerfisins er peningur sem er tekinn af sjúkraliðum, kennurum og vegaframkvæmdum. Þetta er hrein og klár rányrkja þar sem þeir sem eiga að gæta hagsmuna okkar hafa gerst handrukkarar fyrir kerfi sem þjónar engum nema sjálfu sér.

Niðurstaða: Uppgjör við spillingarvædda djúpríkið

Við getum ekki lengur talað um þetta sem „mistök í stjórnsýslu“. Þetta er skipulagt svindl. Það er kominn tími til að þjóðin krefjist þess að þessi lokuðu svarthol verði opnuð. Við verðum að leggja niður OHF-væðinguna og færa valdið aftur þangað sem það á heima: til fólksins og gagnsærrar stjórnsýslu.

Það þarf að rjúfa tengslin milli fjárveitingavaldsins og þeirra sem græða á eyðslunni. Við getum ekki leyft fyrrverandi þingmönnum að hreiðra um sig í ríkisstyrktum hlutafélögum til að fela skuldir og sólunda fé. Ísland er ekki einkafyrirtæki klíkunnar og almenningur er ekki til þess gerður að fjármagna lífsstíl og valdadrauma fárra einstaklinga sem hafa misst siðferðisáttavitann.

Ef við stöðvum ekki þessa úrkynjun núna, mun lýðveldið hrynja undan eigin spillingu. Það er kominn tími til að endurheimta ríkissjóð úr höndum ránsfuglanna og hneppa þessa djúpríkismenningu í fjötra laganna. Lýðveldið á að þjóna þjóðinni, ekki klíkunni.

Höfundur er byggingaverkfræðingur og áhugamaður um bætt samfélag.