Hláturvísindi eru ekkert gamanmál

Hlátur er frumstætt atferli og fyrsta tjáningarform okkar. Apar hlæja. Hundar og rottur hlæja. Og smábörn byrja að hlæja löngu áður en þau læra að tala.

Enginn þarf að kenna okkur að hlæja. Við byrjum bara að hlæja, stundum ósjálfrátt og jafnvel gegn vilja okkar. Kannski kemur það á óvart að einungis í tíu til fimmtán prósent tilvika sprettur hláturinn af því að einhver hafi sagt eitthvað fyndið. Þetta fullyrðir þó taugasérfræðingurinn Robert Provine, sem hefur áratugum saman rannsakað hlátur.

Hann segir hlátur sjaldnast vera viðbrögð við brandara, heldur viðbrögð manna í félagslegum aðstæðum. „Hlátur er fyrst og fremst félagslegt fyrirbæri," segir hann. „Forsenda hláturs er önnur manneskja."

Provine er prófessor við háskólann í Maryland. Hann segist hafa krufið hláturinn og komist að kjarna hans.

„Allir tungumálahópar hlæja „ha ha ha" nokkurn veginn eins," segir hann. „Hvort sem menn tala mandarín-kínversku, frönsku eða ensku, þá skilja allir hlátur. Það er ákveðinn mynsturgjafi í heilanum sem framleiðir þetta hljóð."

Hvert „ha" tekur um það bil fimmtánda part úr sekúndu. Ef menn hlæja hægar eða hraðar en það, þá hljómar það ekki eins og hlátur.

Heyrnarlausir hlæja án þess að heyra og fólk í síma hlær án þess að sjá, segir Provine, og vill með þessu sýna fram á að hlátur er ekki byggður á einu skilningarviti heldur á félagslegum samskiptum.

Hláturinn er ekki heldur bundinn við manneskjur, því simpansar kitla hver annan og hlæja meira að segja þótt annar simpansi þykist bara kitla þá.

„Einmitt það kemur sterklega til greina sem elsti brandarinn," segir Provine. „Platkitlið, það er virkilega frumstæður húmor."

Annar hláturfræðingur, Jaak Panksepp, sálfræðiprófessor við Bowling Green-háskólann, hefur einnig rannsakað rottur sem hlæja þegar hann kitlar þær. Og þeim finnst það greinilega skemmtilegt því þær koma aftur og aftur til prófessorsins þegar hann kitlar þær.

Með því að rannsaka rottur hefur vísindamönnunum tekist að átta sig á því hvað gerist í heilanum þegar við hlæjum. Hláturinn framkallar í heilanum efni sem dregur úr áhyggjum og þunglyndi.

„Þetta snýst um ánægjuna, jákvæða þátttöku í lífinu," segir Panksepp. gudsteinn@frettabladid.is