Bankar þjóni almenningi, ekki spákaupmönnum

Þegar Paul A. Volcker skrifar grein um banka eða endurskipulagningu á fjármálakerfinu leggur heimurinn við hlustir. Volcker er fyrrverandi formaður bankastjórnar Seðlabanka Bandaríkjanna (Federal Reserve) og núverandi formaður ráðgjafarnefndar Obama forseta um endurreisn hagkerfisins. Síðustu daga hafa erlendir fjölmiðlar skrifað mikið um hugmyndir Volckers og sjálfur mætti hann til Washington DC til að skýra mál sitt ítarlega fyrir þingheimi.

Í stuttu máli leggur Volcker til að bankar sinni fyrst og fremst hefðbundnum þörfum viðskiptavina sinna en fjárfesti ekki í vogunarsjóðum og fjárfestingarsjóðum fyrir óskráð fyrirtæki (private equity funds). Jafnframt vill hann takmarka svigrúm banka til að stunda spákaupmennsku fyrir eigin reikning (proprietary trading). Volcker telur að þessi starfsemi henti ekki bönkum heldur eigi heima í öðrum geirum fjármálamarkaðarins. Auk þess bendir hann á að bankar sem eigi að sinna almenningi og hafi til þess öryggisnet frá hinu opinbera eigi ekki að misnota þetta öryggisnet með áhættusamri starfsemi sem er ótengd hefðbundinni bankastarfsemi.

Eftir sem áður segir Volcker að þó svo banna eigi bönkum að stunda ákveðna fjármálastarfsemi þá sé ekki þar með sagt að slík starfsemi eigi ekki fullan rétt á sér. Til dæmis eru fjárfestingarsjóðir fyrir óskráð hlutafélög mikilvægir fyrir nýsköpun og spákaupmennska getur lagt grunn að mörkuðum sem gera fyrirtækjum kleift að verjast áhættu. Einkaaðilar geta því stundað þessa starfsemi án þess að njóta öryggisnets frá hinu opinbera.

Volcker leggur til að Bandaríkin vinni með öðrum þjóðum að því að ná breiðri sátt um veigamiklar formbreytingar á fjármálamörkuðum. Hann telur að alþjóðastofnanir og margar ríkisstjórnir vilji vinna að samhæfingu reglna og skilgreiningu á starfsvettvangi viðskiptabanka til að regluverkið veiti bönkum svigrúm til að þjóna viðskiptavinum en verndi skattgreiðendur gegn því að bera ábyrgð á ótengdri áhættustarfsemi.

Þegar endurreisn efnahagskerfis okkar stendur fyrir dyrum væri við hæfi að taka undir hugmyndir Volckers til að endurbæta umgjörð fjármálamarkaðarins. Volcker hefur víða sýn yfir fjármálamarkaði heimsins og hefur leitt til lausnar mörg flókin mál sem snerta heimsbyggðina. Nægir að nefna eyðingu verðbólgunnar í Bandaríkjunum á fyrri hluta níunda áratugarins, lausn á ráðstöfun svissneskra bankareikninga sem stofnaðir voru af fórnarlömbum helfararinnar, rannsókn á framfylgni olíu-fyrir-peninga áætlunarinnar í Írak og álitshnekki Alþjóðabankans. Meira að segja þekkir hann vel til á Íslandi.

Daglega eru bankar á Íslandi að leggja huglægt og pólitískt mat á sölu eigna, velja og hafna, og vaxandi fjöldi landsmanna verður æ óánægðari. Vilhjálmur Bjarnason lektor hefur bent á veikleika íslenska fjármálamarkaðarins sem hefur ekki lengur trúnað almennings. Við það vil ég bæta skorti á minnihlutavernd í félögum, hættu á innherjaviðskiptum og markaðsmisnotkun. Almenningur treystir hvorki kerfinu, fólkinu sem vann við það né endurskoðendafyrirtækjunum, sennilega aldrei framar. Spurningin er hvort okkar fámenna þjóðfélag komist nokkurn tíma yfir slíka þröskulda.

Volcker leggur til að Bandaríkin setji á stofn eins konar staðfestingarstjórnvald (resolution authority) sem gæti blandað sér inn í viðskiptaferli. Kannski þurfum við einmitt slíka valdastofnun í okkar litla þjóðfélagi.

Höfundur er formaður NASF, verndarsjóðs villtra laxastofna og stjórnarmaður í Almenningi ehf.