Nöldur um nöldur

Bergsteinn Sigurðsson skrifar bakþanka í Fréttablaðið 27. nóvember og kvartar yfir áhyggjum ‘sjálfskipaðra málverndara’ á bloggsíðum af ‘hnignun íslenskunnar’. Viðhorf hans er gamalkunnugt. Svo lengi sem ég man eftir hafa kokhreystimenn á borð við hann klifað á því að íslensk tunga hlyti að vera löngu komin niður í endaþarm, ef nokkurt mark væri takandi á málræktendum. Það virðist fara þessi lifandis skelfing í taugarnar á sumu fólki að nokkur skuli voga sér að amast við ambögum í málfari. Af hverju bregðast menn svona illa við? Af hverju finnst mönnum ekki heldur gaman að þessu?

Ég man sjálfsagt lengra aftur en Bergsteinn eða rúma sex áratugi þegar fyrst var farið að halda úti leiðbeiningum um málfar í útvarpinu. Þar reið á vaðið Björn Sigfússon, fyrrum háskólabókavörður. Ég er ekki í nokkrum vafa um að stöðug árvekni opinberra eða sjálfskipaðra málverndara, ekki síst inni á heimilum, hefur átt mikinn þátt í því að íslensk tunga er þrátt fyrir allt enn í fremur þokkalegu horfi. Án þeirra er öldungis óvíst hvernig ástandið væri. Hugsanlega hefði allt bjargast af sjálfu sér, en hefði illa farið, yrði það aldrei aftur tekið. Og það er ógerningur að sjá að árvekni í tunguræktarmálum sé nokkrum einasta manni til skaða.

Það hefur verið furðuleg árátta síðustu áratugi meðal ákveðins hóps að stimpla málrækt og þjóðrækt sem þjóðrembu og jafnvel fasisma. Maður spyr hvort það sé ástæða þess að enginn fjölmiðill vogar sér lengur að gagnrýna mállýti. Hvorki Morgunblaðið né Fréttablaðið þótt skylt sé að geta þess að hið síðarnefnda er nýlega byrjað að birta notalegar athugasemdir um málfar undir samheitinu Tungutak. Ekki einu sinni Ríkisútvarpið virðist þora að taka á þessu, þótt það hafi myndað sér málstefnu fyrir hálfum þriðja áratug. Útvarpið hefur mjög haldið að sér höndum í þessu efni á seinustu árum og látið sér nægja að spjalla um ýmis skemmtilegheit í orðaforðanum sem vissulega er góðra gjalda vert. Þá er ekki annað en bloggið eftir til daglegrar umræðu, en nú er líka farið að amast við því að menn bloggi um málfarsefni.

Höfundur er þjóðháttafræðingur.