Ljúka umræðu um stjórnskipunarlagafrumvarpið á tveimur klukkustundum

Samkomulag náðist milli stjórnar og stjórnarandstöðu í gærkvöldi um að ljúka fyrstu umræðu um stjórnskipunarlagafrumvarpið á tveimur klukkustundum í dag. Umræður stóðu um málið til rúmlega ellefu í gærkvöldi.

Frumvarp til stjórnskipunarlaga er ekki beinlínis stjórnarfrumvarp, því að því standa allir flokkar á Alþingi nema Sjálfstæðisflokkurinn. Frumvarpið sjálft er ekki stórt í smíðum, aðeins fjórar greinar, en með því fylgir þeim mun stærri greinargerð, og ef það verður samþykkt hafa verið gerðar nokkrar grundvallarbreytingar á stjórnarskrá Íslands.

Í fyrstu grein frumvarpsins yrði fest í stjórnarskrá að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarétti skuli vera þjóðareign og ríkið fari með forsjá þeirra. Náttúruauðlindir í þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi.

Önnur grein frumvarpsins fjallar um það með hvaða hætti breyta megi stjórnarskránni sjálfri. En í dag þarf að boða til kosninga um leið og þing hefur samþykkt breytingar á stjórnarskrá og breytingarnar verða ekki að raunveruleika fyrr en nýtt þing hefur samþykkt þær. Kjósendur kjósa þá ekki um stjórnarskrárbreytinguna, heldur eingöngu nýtt þing.

Nái stjórnlagafrumvarpið fram að ganga breytist þetta þannig að ef Alþingi samþykkir breytingu á stjórnarskránni, skuli þjóðin greiða atkvæði um breytinguna innan þriggja mánaða frá því Alþingi samþykkti breytinguna.

Ef meirihluti þjóðarinnar samþykkir stjórnarskrárbreytinguna, skal forseti Íslands staðfesta hana, en þó með þeim fyrirvara að minnst 25 prósent þeirra sem eru á kjörskrá standi á bakvið meirihlutasamþykkið.

Í þriðju grein laganna er opnað fyrir möguleika almennings til að kalla eftir breytingum á lögum með því að fara fram á þjóðaratkvæðagreiðslu. Til þess að það megi verða þyrftu minnst 15 prósent kjósenda að krefjast þess, eða um 30 þúsund manns miðað við fjölda kjósenda nú.

Ekki yrði hægt að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu sem þessari vegna fjárlaga, fjáraukalaga, laga um skattaleg málefni og laga um þjóðréttarskuldbindingar.

Í fjórðu og umdeildustu grein frumvarpsins er gert ráð fyrir stjórnlagaþingi sem komi saman í desember á þessu ári og ljúki störfum eigi síðar en þjóðhátíðardaginn 2011. Stjórnlagaþinginu er ætlað að taka stjórnarskrá Íslands í heild til endurskoðunar.

Sjálfstæðismenn eru hvað óánægðastir með þennan hluta frumvarpsins. Þeir segja stjórnlagaþingið verða allt of dýrt og með því sé verið að taka völd af Alþingi.

Umræður um frumvarpið stóðu í allan gærdag og fram til klukkan rúmlega ellefu í gærkvöldi. Þá lá fyrir samkomulag um að ljúka fyrstu umræðu um málið á tveggja tíma fundi í dag, þar sem ræðutíma verði skipt eftir styrk þingflokka og eftir það fari frumvarpið til nefndar.