Hæstiréttur gefur innherjum veiðileyfi

Þann 30. apríl 2007 var kosin ný stjórn Glitnis. Undir forystu Þorsteins M. Jónssonar ákvað hún samdægurs að borga fráfarandi forstjóra, Bjarna Ármannssyni, tæplega 7 milljarða króna af peningum bankans fyrir hlutabréf Glitnis sem Bjarna höfðu áskotnast utan starfssamnings hans.

Þessi upphæð er um 20 prósent af hagnaði ársins 2006 og næstum jafnhá og allur arður greiddur það árið. Bjarni fékk 29 krónur fyrir hvern hlut, 7,6 prósentum hærra verð en hæsta verð á markaði þennan dag. Bjarni fékk um 500 milljónum króna meira en ef hann hefði selt á hæsta gengi dagsins.

Vilhjálmur Bjarnason stefndi stjórn Glitnis vegna þessara viðskipta. Héraðsdómur telur að stjórn Glitnis „hafi hvorki gætt hagsmuna bankans né hluthafa er hún gekk frá kaupum á hlutum Bjarna Ármannssonar á yfirverði. Stjórnin mismunaði einnig hluthöfum bankans. Henni bar að sýna ráðdeild við meðferð eigna bankans en það gerði hún ekki".

Samkvæmt Héraðsdómi var samþykkt hluthafafundar samkvæmt 55. grein laga um hlutafélög til kaupa félagsins á eigin bréfum ekki lögleg. Þá brutu einkaviðskipti stjórnar Glitnis við fráfarandi forstjóra einnig 76. grein laga um hlutafélög. Sú grein bannar stjórn og stjórnendum að „gera neinar þær ráðstafanir sem bersýnilega eru fallnar til þess að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins".

Hæstiréttur úrskurðar hins vegar að lögleg heimild hluthafafundar samkvæmt 55. grein til kaupa félagsins á eigin bréfum hafi legið fyrir. „Eðli máls samkvæmt" feli 55. greinin í sér „frávik" frá 76. grein laga um bann við mismunun hluthafa, stjórn hlutafélags „hvorki getur boðið né ber að bjóða öllum hluthöfum að ganga til slíkra kaupa með sömu kjörum".

Hvergi í lögum um hlutafélög er sagt að samþykkt hluthafafundar samkvæmt 55. grein geti fellt 76. grein úr gildi. Greinarnar stangast heldur engan veginn á. Þessi túlkun Hæstaréttar er álíka rökleysa og að segja að ökumanni sem fylgir einni grein umferðarlaga sé ekki skylt að virða aðra, sá sem aki undir hraðamörkum megi fara yfir á rauðu ljósi.

Almenningshlutafélag kaupir eigin hlutabréf fyrst og fremst í þeim tilgangi að skila umframfé úr sjóðum félagsins til hluthafa. Kaup á eigin bréfum kemur í staðinn fyrir eða til viðbótar við arðgreiðslur. Félag getur auðveldlega gætt jafnræðis með því að kaupa bréf á markaði eða í opnu tilboðsferli. Fullyrðing Hæstaréttar um að stjórn geti ekki gætt jafnræðis milli allra hluthafa við kaup hlutafélags á eigin bréfum er algerlega úr lausu lofti gripin. Hún sýnir mjög alvarlega vanþekkingu á verðbréfaviðskiptum.

Líkt og í öðrum ráðstöfunum vegna fjármögnunar ber stjórn hlutafélags að gæta ráðdeildar og kaupa eigin bréf ódýrt frekar en dýrt. Stjórnin hefði getað keypt bréf Glitnis á markaði þann 30/04/07 á lægra verði en því sem Bjarni bauð. Tilgangurinn með kaupum stjórnar af Bjarna var því greinilega einhver annar en venjuleg uppkaup á eigin bréfum.

Dómur Hæstaréttar er ekki samkvæmt íslenskum lögum. Dómurinn stangast einnig á við góðar viðskiptavenjur. Hæstiréttur hefur fríað innherja ábyrgð og gefið þeim opið veiðileyfi til þess að fara með fjármuni íslenskra almenningshlutafélaga eftir eigin geðþótta.

Höfundur er eðlisfræðingur og hagfræðingur.