Norrænt velferðarkerfi á Íslandi IV

Guðmundur Magnússon skrifar um velferðarmál

Ný hugsun, nýjar leiðir og önnur nálgun eru þau úrræði sem við höfum þegar kreppir að. Lykilhugtak á þessum tímum er SAMRÁÐ. Orð sem var gengisfellt í þensluástandinu, vegna ólöglegs samráðs.

Flókið almannatryggingakerfi sem byggst hefur upp á áratugum var einfalt í upphafi. Grunnlífeyrir og tekjutrygging ofan á hann. Smám saman bættust við bótaflokkar, eins og heimilisuppbót og síðan sértæk úrræði, s.s. uppbót vegna mikils lyfjakostnaðar, að ógleymdri aldurstengdu örorkuuppbótinni.

Sífelldar tilraunir til að lagfæra kerfið, sníða af vankanta eða koma til móts við ólíkar þarfir með flóknum reglum hafa flækt kerfið og gert það ógegnsærra.

Við einföldun kerfisins er mikilvægt að hafa í huga hverjum það á að þjóna. Öryrkjar eru fjölbreytilegur hópur og sníða verður stuðninginn að þörfum hvers og eins.

Kjörið er að fara í nýjungar á þessum tímum. Notendastýrð persónuleg aðstoð (NPA) er dæmi um verkefni sem hentar vel í kreppu. Í atvinnuleysi er NPA ótrúlega góð lausn. Störf aðstoðarmanna henta bæði körlum og konum, á öllum aldri, eru ekki bundin við ákveðinn landshluta og krefjast engra sérstakra mannvirkja.

NPA er úrræði fyrir stóran hóp fatlaðra, sem í dag eru dæmdir til að vera heima, þar sem þjónustan er, en ekki þátttakendur í samfélaginu. Einstaklingurinn ræður sitt eigið starfsfólk og þjálfar til að aðstoða sig. Ræður sjálfur hvar, hvenær og hvernig aðstoðin er veitt.

Til að NPA geti orðið að veruleika hér á landi og allir sitji við sama borð þarf að búa til skýran lagaramma. Sænsk lög sem sett voru 1993 í bankakreppu eru þau lög sem hinar Norðurlandaþjóðirnar horfa mest til og vilja laga að sínu lagaumhverfi.

Við ofangreind atriði er geysilega mikilvægt að hafa samráð við notendurna og því rétt að hafa í huga kjörorð ÖBÍ: Ekkert um okkur án okkar.

Höfundur er formaður Öryrkjabandalags Íslands.