ESB og evra besti kosturinn að mati sérfræðinga OECD

Efnahagsmál Eini góði kosturinn sem Ísland hefur um að velja til að koma á stöðugleika í efnahagslífinu hér á landi í framtíðinni er að ganga í Evrópusambandið (ESB) og taka upp evruna.

Þetta er ein af niðurstöðum nýrrar efnahagsskýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) sem kynnt var í fjármálaráðuneytinu í gær.

„Til lengri tíma litið verður staða Íslands best innan Evrópusambandsins,“ segir Robert Ford, aðstoðarsviðsstjóri landrannsókna á hagfræðideild OECD.

Hann segir Ísland hafa þrjá kosti til að koma á stöðugleika. Sísti kosturinn sé að taka upp fastgengisstefnu á ný, sem OECD telji óráðlegt. Besti kosturinn sé að Ísland gangi í ESB og stefni að því að taka upp evruna.

Sé hvorugt af þessu talið fýsilegt gæti eina lausnin verið sú að halda áfram með fljótandi gengi krónu og verðbólgumarkmið, eins og reynd hafa verið hér á landi frá árinu 2001, sagði Ford. Þá leið verði hvort eð er að fara þar til Ísland fái að taka upp evruna. Einhliða upptaka annars gjaldmiðils sé hins vegar alls ekki fýsileg.

Spurður hvort hann telji það hlutverk OECD að taka afstöðu í pólitísku hitamáli á borð við ESB-aðild sagði Ford:

„Spurningin um ESB-aðild er í megindráttum pólitísk, en ekki þó eingöngu. Við viljum gefa sem bestar ráðleggingar um hvernig megi bæta efnahag landsins, án þess að blanda okkur beint í pólitískar umræður. En við skiljum pólitísku vandkvæðin við þetta mál, og þegar allt kemur til alls geta þau orðið efnahagslegum forsendum sterkari.“

Nauðsynlegt er að viðhalda gjaldeyrishöftum og háum stýrivöxtum Seðlabankans eins og staðan er, til að gengi krónunnar hrynji ekki frekar, segir Ford. Ólíklegt sé að hækka þurfi stýrivexti, þótt ekki sé hægt að útiloka það.

Hvorki gjaldeyrishöft né háir stýrivextir eru heppilegir til langframa, að mati OECD. Aflétta ætti höftunum og lækka vextina um leið og hægt er að gera það á öruggan hátt, sagði Ford. Erfitt sé að tímasetja það nákvæmlega, en mögulega geti verið eitt til tvö ár í það.

Í skýrslu OECD er einnig fjallað um ástæður bankahrunsins. David Carey, hagfræðingur á sviði landrannsókna á hagfræðideild OECD, segir að í grundvallaratriðum hafi íslenskir bankar verið of áhættusæknir og of stórir.

Líklega voru bankarnir þegar orðnir svo stórir árið 2005 að ómögulegt hefði verið fyrir ríkið að koma þeim til bjargar, sagði Carey. Þá hafi lánveitingar úr bönkunum til tengdra aðila aukið enn á vandann, sem og flókin eignatengsl, sem hafi gert eftirlitsstofnunum erfitt fyrir með að hafa eftirlit með bankanum.

Ford segir íslensk stjórnvöld meðvituð um þær aðgerðir sem grípa þurfi til. Augljóslega þurfi að hækka skatta, til dæmis með því að láta skattalækkanir undanfarinna ára ganga til baka. Einnig verði að skera niður ríkisútgjöld. brjann@frettabladid.is