Líður þér vel í vinnunni?

Hefur þú spurt þig þessarar spurningar nýlega? Ef ekki þá ættir þú að gera það því mikilvægt er fyrir þig og vinnustað þinn að líðan þín sé góð og starfshæfni þín þar af leiðandi líka. Komið hefur í ljós í rannsóknum að öll starfsemi vinnustaðar, samveran, samskiptin, þau viðhorf og skoðanir sem þar eru látin í ljós, stjórnunarstíll og upplifun hvers og eins, hefur víðtæk áhrif á heilsu starfsmanna. Til dæmis sýndi sænsk rannsókn fram á að starfsfólk sem hafði mikla trú á yfirmanni sínum var í minni hættu á að fá hjartaáfall en aðrir starfsmenn.

Gott samstarf starfsmanna og yfirmanna leggur grunn að góðri sálfélagslegri vinnuvernd. Bætt þekking á samspili starfsumhverfis og heilsu veitir tækifæri til áhrifaríkari forvarna og stuðlar að því að hver starfsmaður geti blómstrað og leggi sem mest og best til starfseminnar.

Því er mikilvægt að kanna reglulega líðan og viðhorf starfsmanna og vinnuaðstæður þeirra. Slíkt þarf að vera hluti af venjulegri starfsemi vinnustaðarins. Nýta má þær upplýsingar til að gera forvarnaáætlanir og þróa og bæta vinnuumhverfi og aðstæður á kerfisbundinn hátt. Þá er um að ræða virka sálfélagslega vinnuvernd sem tekið er mið af á skipulagsfundum og við stefnumarkandi ákvarðanir.

Lög um vinnuvernd ásamt reglugerð kveða á um ábyrgð vinnuveitanda og stjórnenda og mikilvægt er að þeir og sérstaklega mannauðsstjórar fái fræðslu, leiðbeiningar og stuðning um sálfélagslega vinnuvernd. Nýjar og áhugaverðar aðferðir hafa verið þróaðar á sviði heilsusamlegs starfsumhverfis og heilsueflandi stjórnunar. Slíkar aðferðir beinast að því að þjálfa stjórnendur og mannauðsstjóra í stjórnunarstíl og aðferðum sem vitað er að bæta líðan og heilsu.

Gott sálfélagslegt starfsumhverfi

Þættir sem skipta miklu máli til að skapa hollt og gott sálfélagslegt starfsumhverfi eru m.a. samstarf stjórnenda og starfsmanna, skýrt skipulag og vel skilgreind verksvið, styrk stjórnun, stöðug þróun, nýsköpun og nýráðningar.

Einnig skiptir miklu máli að greina álagsþætti og að skipuleggja streituvarnir. Ef álagsþættir felast í vaktavinnu, sem vitað er að getur haft meiri neikvæð áhrif á heilsu, þarf að bjóða þeim starfsmönnum sérhæft eftirlit með heilsu, fræðslu og stuðning. Við mestu álagsstörfin getur verið skynsamlegt og áhrifaríkt að bjóða faglega leiðsögn fyrir einstaklinga eða hópa.

Álagsþættir geta verið lúmskir og breytilegir. Rekstur fyrirtækja tekur breytingum, miklar kröfur eru gerðar um hraða í þjónustu og samskiptum. Samskiptatæknin verður sífellt flóknari og oft þarf að hafa samskipti á öðrum tungumálum við erlenda aðila og í vaxandi fjölmenningu samfélags okkar.

Eftir að sálfélagslegt áhættumat hefur verið unnið nýtast upplýsingar sem þar koma fram til að gera forvarnaáætlanir sem tryggja sem best öruggt starfsumhverfi og góða líðan. Forvarnaáætlanir eiga einnig að innihalda viðbragðsáætlun sem unnið er eftir ef grunur vaknar um einelti.

Aukinn kostnaður getur skapast við rekstur fyrirtækja ef starfsumhverfi er lélegt og sálfélagslegri vinnuvernd er ekki sinnt. Veikindafjarvera er oftast vegna streitutengdra vandamála eða heilsubrests.

Nýjar erlendar rannsóknir benda til að svokölluð veikindanærvera valdi ekki síður kostnaðarauka. Veikindanærvera er þegar starfsmaður er orðinn illa haldinn af streitueinkennum en mætir samt til vinnu. Í slíku ástandi er um að ræða skerðingu á minni, einbeitingu og andlegu úthaldi ásamt stöðugri þreytu sem bitnar á vinnugetu, framleiðni og samskiptum og eykur slysahættu.

Svarið við spurningunni í upphafi þessarar greinar ætti að vera: Já, þér á að líða vel í vinnunni. Ef svo er ekki þarf að bæta úr því. Á vinnustað þínum eiga að vera aðgengilegar leiðbeiningar eða áætlun um hvernig þú getur fengið aðstoð. Jafnframt ert þú hluti af starfsumhverfi vinnustaðarins og berð því líka ábyrgð á að bregðast við ef eitthvað er að hjá öðrum. Gott er að hugleiða: Hvað gerum við vel? Hvað getum við gert enn betur?

Ólafur Þór Ævarsson

Ph.D., geðlæknir

Ragnheiður Guðfinna Guðnadóttir

M.S. í vinnusálfræði

Sveinbjörg Júlía Svavarsdóttir

Ph.D., félagsráðgjafi

Svava Jónsdóttir

MBA, ráðgjafi í vinnuvernd

Björg Sigríður Hermannsdóttir

Ph.D., ráðgjafarsálfræðingur

Höfundar eru sérfæðingar í sálfélagslegri vinnuvernd.