Lífríkið í bráðri hættu og skaðinn víða skeður

„Til skamms tíma hefur verið einn stærsti sjóbirtingsstofn landsins í Grenlæk. Heimamenn hafa lýst því að stór hluti af læknum er kominn á þurrt og á því svæði er skaðinn skeður, og ljóst að stofnar á vatnasvæðinu eru í bráðri hættu,“ segir Magnús Jóhannsson, sviðstjóri á umhverfissviði og settur forstjóri Veiðimálastofnunar, um vatnsþurrð í Grenlæk á stórum hluta árinnar.

„Við teljum að það þurfi bráðaaðgerðir til að koma vatni í lækina, en hvernig það verður gert er vatnafræðinga að svara,“ segir Magnús.

Einnig eru Tungulækur, Sýrlækur og Jónskvísl meðal þeirra vatnasvæða í Landbroti sem eru í hættu en Skaftárhlaupið í haust veldur því að vatn berst ekki undan Eldhrauni vegna gríðarlegs aurburðar sem flóðinu fylgdi.

Magnús segir að ekki séu aðeins sjóbirtingsstofnar í hættu heldur er í Grenlæk, sem er á náttúruminjaskrá, merkilegur bleikjustofn sem hefur verið á miklu undanhaldi – sá stofn sé frumefnið í bleikjueldi á Íslandi að hluta. Eins sé lífríkið á svæðinu merkilegt í öðru tilliti – fuglar og annað lífríki.

Heimamenn deila við Orkustofnun um aðgerðir vegna vatnsþurrðarinnar. Eva Björk Harðardóttir, oddviti Skaftárhrepps, sagði um helgina í viðtali við RÚV að tjónið væri „ógurlegt“, og gerði grein fyrir því að beiðnum um aðgerðir mæti Orkustofnun með þeim svörum að vatnaveitingar séu leyfisskyld framkvæmd og ekki uppi á borðinu.

„Það takast á sjónarmið vegagerðar, landgræðslu og svo lífríkis í lindarvötnunum. Menn eru ekki á eitt sáttir en þá er ljóst að ef ár og lækir renna ekki þá deyr allt lífríki – og þar á meðal fiskurinn, eðli málsins samkvæmt. Skaði eins og þessi mun vara um margra ára skeið og hefur gerst áður,“ segir Magnús og vísar til þess að árið 1998 þornaði farvegur Grenlækjar á tuttugu kílómetra kafla með tilheyrandi skaða fyrir lífríkið.

Magnús segir að í neðri hluta Grenlækjar séu enn aðstæður fyrir uppeldi seiða, en ef ekki komi til bráðaaðgerða muni ástandið versna enn verði ekkert að gert. Ljóst sé að vatn sem fer út á hraunið skili sér út í lækina og það sé ekki flókið að bregðast við. Nú gefist til dæmis tækifæri að veita vatni úr Skaftá inn á Eldhraun um Brest með aðferðum sem séu handbærar, enda rennur áin kristaltær þessa dagana og myndi ekki auka á framburðinn sem er rót vandans.

„Ef vilji væri fyrir hendi þá er þetta hægt. Það verður að bregðast við þessu, eins og við höfum bent á um langt árabil,“ segir Magnús en alvöru rigningar duga ekki til nema þá með miklum leysingum og snjóbráð á hálendinu svo vaxi verulega í Skaftá.