Vitað í áratugi að kerfið er meingallað

 Átak í að vinna upp biðlista barna og unglinga sem bíða eftir geðheilbrigðisþjónustu hefur lítinn tilgang í sjálfu sér. Ráðast þarf að rótum vandans, skilgreina hver á að gera hvað og gera nauðsynlegar breytingar á skipulagi geðheilbrigðisþjónustunnar.

Þetta er álit Ólafs Ó. Guðmundssonar, formanns Barnageðlæknafélagsins. „Það hefur lengi legið fyrir að skipulagsmálin eru í ólestri. Mjög góðri vinnu í formi ítarlegrar skýrslu var skilað í október 1998 um stefnumótun í geðheilbrigðisþjónustu, barna og fullorðinna. Þar voru menn sammála um að úrbætur í þjónustu við börn þyrfti að setja í forgang. Það eru liðin átján ár og lítið eða ekkert var gert við þær upplýsingar sem lágu þá fyrir, og allar götur síðan,“ segir Ólafur.

Ríkisendurskoðun skilaði svartri skýrslu á dögunum þar sem tíundaðir voru langir biðlistar eftir geðheilbrigðisþjónustu og til þess tekið að raunveruleg þörf barna og unglinga á ítar- og sérþjónustu hefur aldrei verið metin af ríkinu, en ýmsir aðilar á mismunandi stjórnsýslustigum sinna þjónustunni sem skiptist í þrjú þjónustustig: Grunnþjónustu, auk ítar- og sérþjónustu.

Ríkisendurskoðun hvetur í skýrslu sinni velferðarráðuneytið til að meta þessa þörf, en ekki síður að skilgreina og innleiða hlutlæg viðmið um biðtíma þessa hóps barna og unglinga sem þurfa hjálp vegna geðheilsuvanda.

Ólafur segir að Barnageðlæknafélagið styðji eindregið að sett verði viðmið um hver hámarks biðtími á að vera fyrir börn og unglinga. Sem dæmi sé það viðmið haft í Bretlandi að barn eða unglingur bíði ekki lengur en fjóra mánuði – en það er styttra í Noregi.

„Að setja peninga í að stytta biðlista er dæmt til að mistakast. Það gerir bara illt verra því aðeins er verið að framlengja vandann. Það þarf að taka á undirliggjandi vanda – kerfinu sjálfu en ekki bara vanda sem kerfið býr til,“ segir hann.

Ólafur bendir á að öflugum einingum verði að koma á fót á nokkrum stöðum úti um land til að mæta þörfinni; henni verði ekki mætt einungis af Þroska- og hegðunarstöð á vegum Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins eða Barna- og unglingageðdeild Landspítalans (BUGL).

„Á ákveðnum stöðum á landinu þurfa að vera fagaðilar sem geta brugðist við algengum vanda; þegar börn eiga erfitt með að stjórna hegðun sinni eða sýna merki um vanlíðan. Fólk sem greinir hvað er að gerast heima við, í skólanum eða innan vinahópsins. Þar verði komið til móts við þarfir sem fylgja þessum algengu hlutum. Ef þetta dugar ekki til, og merki sjást um að vandinn sé alvarlegri og tengist alvarlegum heilsufarsþáttum, þá sé vísað á stöðvar eins og Þroska- og hegðunarstöð eða BUGL til að veita sérhæfða þjónustu, en ekki eins og núna þar sem öllu ægir saman af því að það er ekkert annað í boði,“ segir Ólafur.

„Að setja peninga í að stytta biðlista er dæmt til að mistakast. Það gerir bara illt verra því aðeins er verið að framlengja vandann. Það þarf að taka á undirliggjandi vanda – kerfinu sjálfu en ekki bara vanda sem kerfið býr til,“ segir hann.

Ólafur bendir á að öflugum einingum verði að koma á fót á nokkrum stöðum úti um land til að mæta þörfinni; henni verði ekki mætt einungis af Þroska- og hegðunarstöð á vegum Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins eða Barna- og unglingageðdeild Landspítalans (BUGL).

„Á ákveðnum stöðum á landinu þurfa að vera fagaðilar sem geta brugðist við algengum vanda; þegar börn eiga erfitt með að stjórna hegðun sinni eða sýna merki um vanlíðan. Fólk sem greinir hvað er að gerast heima við, í skólanum eða innan vinahópsins. Þar verði komið til móts við þarfir sem fylgja þessum algengu hlutum. Ef þetta dugar ekki til, og merki sjást um að vandinn sé alvarlegri og tengist alvarlegum heilsufarsþáttum, þá sé vísað á stöðvar eins og Þroska- og hegðunarstöð eða BUGL til að veita sérhæfða þjónustu, en ekki eins og núna þar sem öllu ægir saman af því að það er ekkert annað í boði,“ segir Ólafur.