Er Fjallkonunni nú ætlað að selja blíðu sína?

Fjallkonan er fagurt tákn óspilltrar íslenskrar náttúru. Tákn um þá ómældu gestrisni og blíðu, sem þjóðin hefur notið af landi sínu gegnum aldirnar. Náttúrupassi er hugmynd sem gengur út á að Fjallkonan selji blíðu sína. Gestrisni er okkur Íslendingum í blóð borin. Menn tjölduðu gjarnan því sem til var svo að gestinum liði sem best meðan á heimsókn stóð. Fátækir Íslendingar gáfu hér áður fyrr af því litla sem til var af fæðu og viku jafnvel úr rúmi fyrir gestum. Stoltið lá í að gesturinn færi sem ánægðastur og bæri gestgjöfum gott orð.

Nú er svo komið í sögu þjóðarinnar að ákveðinn hópur manna fær dollaramerki í augun þegar von er á gestum og lítur á gesti þjóðarinnar sem „auðlind“, sem skila skuli hámarks arði. Mjólka skal hvern gest eins og hægt er og fátækir og auralitlir námsmenn, gjarnan kallaður bakpokalýður, því ekki sérlega velkomnir. Þessi dollarasækni hópur verður æ háværari og jafnframt átakanlegri. Margir fella tár þegar þeir heyra hvað á að gera dýra og volduga göngustíga við náttúruperlur landsins. Klósett og sjoppur við hvern foss? Krafan er gjald fyrir umgengni á landareign í eigu ríkis og einkaaðila. Svo óheppilega vill til fyrir þjóðina að ekki má mismuna fólki, þannig að Íslendingar þurfa sjálfir að greiða aðgangseyri að eigin náttúru. Þetta er hins vegar engan veginn óheppilegt fyrir þá dollarasæknu, því þeir fá meira í budduna. Margt hefur verið ritað um vandkvæði þess að hinir dollarasæknu stjórni aðgengi að náttúru Íslands um alla framtíð. Ekki er hér meiningin að endurtaka það, heldur hnykkja á nokkrum atriðum:

1. Er það svo að þjóðin sættir sig við að eigandi t.d. eldfjalls eins og Eyjafjallajökuls, eða eldstöðvar eins og Kersins, geti hirt allan gróða, en þjóðnýtt síðan tapið ef viðkomandi „eign“ fer að gjósa? Á eigandi fljóts að hirða allan gróða, en velta því yfir á almenning ef „eignin“ (fljótið) flæðir yfir bakka sína og veldur skaða? Er ekki víðtæk skaðabótaskylda hér sjálfsögð? Hvað ef eignin veldur truflun á flugsamgöngum. Skyldu flugfélög hafa áhuga á að leita réttar síns hjá landeigendum, eða þá farþegarnir?

2. Hvort eru það meiri náttúruspjöll a) að gras, mosi, grjót og mold séu niðurtroðin af mannavöldum og jafnvel með tilheyrandi for í rigningu, eða b) byggður sé innheimtuskúr, inngangshlið, menn í einkennisbúningum með bauka á ferðinni ónáðandi fólk og önnur slík tákn andstæð óspilltri náttúru?

3. Nú er það svo að umhyggja fyrir umhverfinu fer vaxandi hjá ferðamönnum, bæði innlendum og erlendum. Hversu mikið hafa landeigendur lagt í það að leiðbeina fólki um hvernig umgengni þeir vildu sjá? Hafa landeigendur prufað að biðja um frjáls framlög til styrktar átroðnum svæðum, eða sjálfboðaliða til viðhaldsaðgerða?

4. Hefur verið hugað að því hvort væntanlegur aðgangseyrir fari yfirleitt í aðgerðir á þeim svæðum sem rukkað er fyrir? Eða verður rukkað og svo sukkað, svona 2007-dæmi? Er nokkuð sem hindrar að um innheimtuna verði stofnuð félög, sem auðvitað greiði arð, hvort sem framkvæmdir eru miklar eða litlar? Mun innheimtan leggjast af þegar svæðin eru orðin vel í stakk búin til að taka við fjölda ferðamanna, eða er komið á kerfi sem mun vara um aldur og ævi og börn og barnabörn okkar aldrei kynnast frjálsri íslenskri náttúru? Og þarf svo ekki að hækka verðið reglulega? Það verður auðvitað að fylgja verðlagi, þótt framkvæmdirnar geri það ekki endilega, eða mun einhver fylgjast með því að svo sé?

5. Hefur þjóðin hugsað það til enda ef landeigendur um allt land fara að rukka hver annan og almenning fyrir eðlilega umgengni um íslenska náttúru? Er ekki alltaf hægt að tala um slit, álag og þörf á uppbyggingu? Munu landlausir borgar- og bæjarbúar krefjast borgarpassa fyrir landeigendur, því auðvitað er álag og slit í bæjum eins og annars staðar?

6. Eðlilegast er að sveitarfélögin hafi yfirumsjón með náttúruperlum á sínu svæði. Þar býr fólkið, sem þekkir best til. Náttúruperlurnar eru hluti af gæðum þess að búa í viðkomandi sveitarfélagi. Margir fleiri í sveitarfélögunum hafa tekjur af sókn í náttúruperlur en bara landeigendurnir sjálfir. Því er eðlilegast að sveitarfélögin kosti viðhald og framkvæmdir á sínu svæði í nánu samráði við landeigendur. Sveitarfélögin geta skipulagt sjálfboðaliðastarf til viðgerða á svæðum, sem þurfa viðhald. Sveitarfélögin eigi síðan kost á að sækja í sjóði, sem ríkið hefur sett til þess arna. Hvernig ríkið safnar í þann sjóð er svo annað mál. Þannig yrði tryggt að auðmenn muni ekki ráða umferð um landið um aldur og ævi.

Fjallkonan er stolt tákn um fegurð og frelsi íslenskrar náttúru. Nú er heiður hennar í veði.