Til hamingju með daginn!

Dagurinn í dag er helgaður jafnrétti kynjanna. Allt árið 2015 er í raun helgað jafnréttismálum. Við fögnum aldarafmæli kosningaréttar kvenna til Alþingis og minnumst framlags þeirra til samfélagsins í áranna rás.

Stórt skref í jafnréttisátt

Sá merki viðburður sem við fögnum í dag, 19. júní, átti sér langan aðdraganda. Árið 1885 ritaði frumkvöðullinn Bríet Bjarnhéðinsdóttir grein í Fjallkonuna undir heitinu „Nokkur orð um menntun og rjettindi kvenna“. Hið íslenska kvenfélag var stofnað nokkrum árum síðar en það var fyrsta félagið sem hafði það á sinni stefnuskrá að auka réttindi kvenna. Árið 1907 var Kvenréttindafélag Íslands síðan stofnað en markmið þess var að „starfa að því að konur fái fullt stjórnmálajafnrétti á við karlmenn, kosningarétt og kjörgengi svo og embættisgengi og rétt til atvinnu með sömu skilyrðum og þeir,“ eins og fram kemur á vef félagsins. Loksins árið 1913 var frumvarp um kosningarétt kvenna 40 ára og eldri lagt fram – það var samþykkt og síðan staðfest á þessum degi fyrir einni öld. Því fögnum við í ár og full ástæða til. Kosningaréttur kvenna var stórt skref í átt til jafnréttis karla og kvenna – enda um sjálfsagðan rétt beggja kynja að ræða.

Baráttan heldur áfram

Konur brjóta niður hindranir á hverjum degi í baráttu sinni fyrir jafnrétti. VR var stofnað fyrir rúmri öld af körlum og var í raun lokaður karlaklúbbur fyrstu árin. Fyrsta konan sem gekk í VR var Laura Hansen árið 1900 en þegar hún sótti um inngöngu í félagið var henni það ekki heimilt, samkvæmt lögum félagsins. Eftir miklar umræður var umsókn hennar loks samþykkt og gerð var breyting á lögum VR sem heimilaði inngöngu kvenna. Í dag eru fleiri konur en karlar í félaginu og formaður þess er undirrituð.

Launalausar í mánuð á ári

En þó að margt hafi breyst er baráttunni langt frá því lokið. Hér er ég að sjálfsögðu að tala um stöðu kynjanna á vinnumarkaði. Í haust eru liðin 40 ár frá því að konur í tugþúsunda tali lögðu niður störf til að krefjast sömu launa og karlar. Kvennafrídagurinn árið 1975 markaði tímamót í sögu jafnréttisbaráttunnar á Íslandi. Samstaða kvenna á þessum degi var einstök og allir – bæði konur og karlar – fundu áþreifanlega fyrir því hve mikilvægur þáttur kvenna er á vinnumarkaði. Við hjá VR höfum reiknað það út að kynbundinn launamunur kostar konur í félaginu mánaðarlaun árlega. Það þýðir að konur þurfa að vinna launalaust í einn mánuð á ári áður en þær fá greidd sömu laun og karlar fyrir sambærilegt starf. Með sama hraða, náum við í VR launajafnrétti eftir tuttugu ár.

Er það eitthvað sem við sættum okkur við? Nei, auðvitað ekki. Það er óásættanlegt að nokkur telji réttlætanlegt – árið 2015 – að greiða konum lægri laun en körlum fyrir sama starf. Í ár veltum við því upp hvernig við getum best undirbúið dætur okkar og syni fyrir framtíð jafnréttis og jafnræðis. Það læra börnin sem fyrir þeim er haft – höfum jafnrétti alltaf í forgrunni. Allir dagar eiga að snúast um jafnrétti, ekki bara 19. júní.