Undir kögunarhóli

Þorsteinn Pálsson, fv. sjávarútvegsráðherra, ritar grein í Fréttablaðið 12. janúar sl. þar sem hann barmar sér yfir „ráðagerðum um að vinda ofan af þeim þjóðhagslega ávinningi sem markaðslausnir í sjávarútvegi hafa skilað“.

Í lögum um stjórn fiskveiða segir að „[n]ytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar“. Sjávarútvegsráðherrann fyrrverandi og forysta Sjálfstæðisflokksins hafa ætíð talið þetta ákvæði vera merkingarlaust hjal, sem þjónar þeim tilgangi einum að skreyta ræður á sjómannadögum, en í raun séu nytjastofnarnir ævarandi eign núverandi handhafa kvótans og því sé óeðlilegt að kvótaeigendur greiði nokkuð til þjóðarinnar fyrir afnot af nytjastofnunum.

Kvótaeigendur urðu til sem stétt við upphaflega gjafaúthlutun kvótans á 9. áratug síðustu aldar, þegar almenningur á Íslandi var sviptur þeim rétti, sem hann hafði notið til a.m.k. 1100 ára, að gera út til fiskveiða, en sá réttur færður til þess fámenna hóps sem á örstuttu þriggja ára augnabliki í Íslandssögunni gerði út skip – sem og afkomenda þeirra.

Ákvæðið um sameign þjóðarinnar kom inn í lög um stjórn fiskveiða árið 1990. Síðan þá hefur a.m.k. helmingur flokka sem sæti hafa átt á Alþingi talið að ákvæðið þýddi það sem það segir, það er eign þjóðarinnar á fisknum og þar með réttarins til auðlindarentunnar. Þá hefur meirihluti svarenda í öllum skoðanakönnunum sem undirritaður man og snerta fiskveiðimál verið á sama máli, sem endurspeglaðist í afgerandi fylgi kjósenda við auðlindaákvæðið í kosningunum um stjórnarskrárdrögin.

Hálfkák og pottasull

Á árunum 1991 til 2009 fór Sjálfstæðisflokkurinn með völdin í sjávarútvegsráðuneytinu og notaði þau völd í mismunandi samsteypustjórnum til þess að standa vörð um hagsmuni kvótaeigenda. En með þeirri óbilgjörnu hagsmunagæslu og virðingarleysi við lagabókstafinn missti flokkurinn líka frumkvæðið til þess að leiða sjávarútvegsmálin til farsælla lykta á grundvelli markaðslögmála.

Nú er við völd minnihlutastjórn Samfylkingar og VG. Samfylkingin hefur a.m.k. opinberlega verið boðberi markaðslausna í sjávarútvegi með svokallaðri fyrningarleið og síðar uppboðsleið. Slíkar gagnsæjar markaðslausnir virðast hins vegar vera eitur í beinum VG sem illu heilli hafa farið með sjávarútvegsmálin í þeirri stjórn. Því virðist fórnarkostnaðurinn við að þokast í átt að sanngjarnari úthlutun auðlindarentunnar hafa orðið óskiljanlegt hálfkák og pottasull, sem hefur tekið sorglega litlum framförum frá upphaflegu skemmdarverki Jóns Bjarnasonar á málstað þeirra sem telja nytjastofna vera sameign þjóðarinnar.

Þorsteinn Pálsson og Sjálfstæðisflokkurinn geta því ekki fríað sig ábyrgð á því hversu illa sé komið í sjávarútvegsmálum; þeir gerðu lausn Jóns Bjarnasonar með síðari breytingum að einu færu leiðinni til réttlætis. Vel útfærð og gagnsæ innheimta á auðlindarentu, byggð á markaðslausnum og í samræmi við mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, er langskynsamlegasta tekjuöflunarúrræði ríkissjóðs og gæti greitt götu lækkunar almennra skatta á fólk og fyrirtæki í landinu.