Undir­búum börnin fyrir skólann með hjálp gervi­greindar

Haustið nálgast og með því nýtt skólaár. Foreldrar um allt land velta fyrir sér hvernig best sé að undirbúa börnin fyrir námið. Ein ný leið sem ryður sér nú til rúms er að nota gervigreind sem hjálpartæki. Gervigreind, sem áður var framandi hugtak úr vísindaskáldskap, er nú orðin aðgengileg almenningi og getur reynst ómetanleg við undirbúning barna fyrir skólann.

En hvað er gervigreind eiginlega og hvernig virkar hún? Í stuttu máli er um að ræða hugbúnað sem sækir upplýsingar úr stærsta þekkingarsafni veraldar – internetinu – og bregst við spurningum með skýrum texta. Hægt er að spjalla við gervigreindina líkt og hún væri víðlesinn vinur; hún hefur lesið milljónir bóka, greina og vefsvæða og notar þá þekkingu til að mynda svör við því sem spurt er. Nútíma gervigreind eins og Chat GPT getur meira að segja svarað á íslensku, svo engin þörf er á enskukunnáttu til að prófa hana.

Gervigreind sem námsaðstoð: Í námi getur gervigreind verið eins konar þolinmóður kennari sem er alltaf til taks. Ef barn skilur ekki tiltekið námsefni, má biðja gervigreindina um að útskýra það á einfaldari hátt eða með fersku dæmi. Hún getur líka svarað forvitnilegum spurningum sem kunna að vakna – sama hvort þær snúa að sögu, náttúrufræði eða einhverju allt öðru. Þá kemur gervigreind að góðum notum við ritgerðasmíð. Hún getur hjálpað til við að finna hugmyndir að efni, leiðbeint um uppbyggingu texta og jafnvel leiðrétt stafsetningu og málfar. Í stærðfræði er einnig hægt að leita aðstoðar. Til dæmis má fá vísbendingu um hvernig leysa megi erfitt dæmi eða láta gervigreindina útskýra skref fyrir skref hvernig svarið er fundið.

Gervigreindin nýtist ekki aðeins í bóklegum greinum. Tungumálanám verður léttara – til dæmis má biðja hana að þýða erfið orð yfir á íslensku eða láta hana spyrja barnið einfaldra spurninga á ensku svo það geti æft sig í tungumálinu. Barnið getur jafnvel æft sig að skrifa og tjá sig á erlendu máli með því að spjalla við gervigreindina. Þá er gervigreind einnig skapandi samstarfsaðili. Hún getur stungið upp á hugmyndum að vísinda verkefnum, hjálpað til við að spinna söguþráð í ritgerð eða jafnvel búið til skemmtilegar sögur frá grunni, einfaldlega til að glæða sköpunargleðina. Möguleikarnir eru nánast endalausir þegar kemur að því að styðja við námið á fjölbreyttan hátt.

Auðvelt að byrja: Hvernig geta foreldrar byrjað að nýta sér þessa tækni? Sem betur fer er það bæði einfalt og ódýrt. Allt sem þarf er snjallsími eða tölva með nettengingu. Til eru öpp eins og ChatGPT sem hægt er að sækja ókeypis í Google Play eða App Store, og einnig má nota gervigreindina beint í vafra með því að heimsækja vefsíðu á borð við chat.openai.com. Eftir stutta skráningu er um að gera að prófa sig áfram. Maður skrifar einfaldlega inn spurningu eða verkefni og gervigreindin svarar á örfáum sekúndum. Foreldrar þurfa ekki að hafa neinn tækni bakgrunn til að byrja – viðmótið er notendavænt og minnir á venjulegt spjall.

Prófið saman í sumar: Sumarið er kjörinn tími fyrir foreldra til að kynna sér þessa tækni með börnum sínum. Í stað þess að leyfa barninu að nota gervigreindina upp á eigin spýtur er best að setjast niður saman og orða spurningar í sameiningu. Síðan má ræða um svörin sem birtast: Hvernig finnst barninu svarið? Var það skiljanlegt? Vöknuðu kannski nýjar spurningar út frá því? Með slíkri samveru lærir barnið ekki aðeins af svörunum, heldur einnig af samtalinu við foreldrana. Það er skemmtilegt að uppgötva nýja hluti saman og um leið styrkja gagnkvæman skilning og traust.

Gagnrýnin og örugg notkun: Jafnframt ættu foreldrar að kenna börnum sínum gagnrýna hugsun gagnvart svörum gervigreindar. Mikilvægt er að benda á að þótt tæknin sé öflug er ekki allt endilega rétt sem hún segir; stundum getur hún skjátlast eða misskilið spurningar. Hvetjið barnið til að spyrja sig: „Er þetta örugglega rétt og hvernig get ég sannreynt það?“ Þannig venst það á að treysta ekki blindandi á eitt svar, heldur nálgast upplýsingar með gagnrýnum huga. Örugg notkun skiptir líka máli. Gervigreindin er frábært hjálpartæki en ekki töfralausn á öllu; hún á að styðja við námið en ekki taka það yfir. Börn þurfa að skilja að tæknin er til aðstoðar en verkefnin verða þau að leysa sjálf. Ræðið einnig um persónuvernd: að það sé aldrei ráðlegt að gefa upp persónuupplýsingar í samtali við gervigreindina, alveg eins og gildir um öll samskipti á netinu. Með því að fylgja þessum meginreglum getur reynslan af gervigreind orðið bæði jákvæð og örugg.

Í stuttu máli má segja að gervigreind bjóði upp á frábært tækifæri til að gera námið bæði auðveldara og skemmtilegra fyrir börnin okkar. Foreldrar þurfa aðeins að hafa opinn huga og þora að prófa – með ábyrgri notkun getur þessi tækni orðið ómetanlegur bandamaður í skólagöngu barna.

Þessi grein var skrifuð í gervigreind – en ekki af gervigreind….á því er mikill munur.

Höfundur er gervigreindarfræðingur.