466 bíða afplánunar

Í árslok 2012 biðu 466 dómar þess að verða fullnustaðir. Það er um tvöfalt fleiri en í árslok 2009. Af þessum 466 dómum höfðu 102 beðið í meira en þrjú ár eftir að hefja afplánun. Í nýrri skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að þegar biðtími eftir afplánun er orðinn svona langur er hætt á að dómar fyrnist. Ríkisendurskoðun hvetur stjórnvöld að bregðast við fjórum ábendingum sínum frá árinu 2010 um fangelsismál.

Um mitt ár 2009 biðu 224 dómar þess að verða fullnustaðir en í árslok 2012 hafði þeim fjölgað upp í 466. Það er rúm tvöföldun á tæplega þriggja ára tímabili. Ríkisendurskoðun telur að aukin hætta sé á að refsingar fyrnist. Fyrningartíminn er fimm ár fyrir óskilorðsbundnar refsingar allt að einu ári en lengri þegar um þyngri refsingar er að ræða. Fangar sem hófu afplánun árið 2012 höfðu að meðtaltali þurft að bíða í tæpt ár eftir því að hefja hana, þ.e frá því að þeim barst boð um það frá Fangelsismálastofnun. Fangar sem hófu afplánun 2009 höfðu að meðaltali beðið tæpum fjórum mánuðum skemur eða í rúmlega átta mánuði.

Að forstjóri skipi forstöðumenn fangelsa

Árið 2010 birti Ríkisendurskoðun skýrslu þar sem settar voru fram samtals níu ábendingar um úrbætur í fangelsismálum. Nú þremur árum síðar hefur verið brugðist við fimm þeirra á þann hátt að stofnunin telur ekki þörf á að ítreka þær. Hins vegar ítrekar stofnunin í nýrri skýrslu þrjár ábendingar sem beint var til innanríkisráðuneytis og eina sem beint var til velferðarráðuneytis.

Í fyrsta lagi er innanríkisráðuneytið hvatt til að breyta lögum á þann veg að forstjóri Fangelsismálastofnunar fái umboð til að skipa forstöðumenn fangelsa. Hingað til hefur ráðherra skipað þá. Ríkisendurskoðun telur að með þessu færu vald og ábyrgð betur saman en nú. Í öðru lagi er bent á mikilvægi þess að Fangelsismálastofnun fái fé til að standa straum af lögbundum verkefnum sínum. Ný verkefni sem stofnuninni voru falin árið 2005 hafa ekki verið kostnaðargreind og því er óljóst hvað teljist raunhæf fjárveiting vegna þeirra.

Í þriðja lagi er innanríkisráðuneytið er hvatt til að leita raunhæfra leiða til að fjölga möguleikum fanga til að afplána refsingar utan fangelsa, s.s. á áfangaheimilum sem félagasamtök reka. Að lokum er velferðarráðuneytið hvatt til að tryggja föngum nauðsynlega heilbrigðisþjónustu, þ.m.t. geðheilbrigðisþjónustu.

Þá kemur m.a. fram í skýrslunni að fjárveitingar til Fangelsismálastofnunar héldu hvorki í við fjölgun fanga né launaþróun á tímabilinu 2010‒2013.