Vandamálið ekki séríslenskt

Ummæli forseta Íslands við setningu Alþingis á þriðjudag eru framhald af stefnu sem hann boðaði í kosningabaráttu sinni til embættis forseta fyrr á árinu, að mati Gunnars Helga Kristinssonar, prófessors í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands.

Í ræðu sinni á Alþingi sagði Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, brýnt fyrir þjóðina og stofnanir hennar að á komandi vetri yrði tekið á vanda Alþingis, ella myndu aukast áfram kröfur um afskipti hans af setningu laga, umfram það sem tíðkast hefði. Bauð hann í ræðunni liðsinni sitt við að efla á ný virðingu Alþingis.

Gunnar Helgi segir hafa komið fram í kosningabaráttunni fyrir forsetakjörið í sumar að Ólafur Ragnar túlki embættið með nokkuð virkum hætti og telji heimildir vera fyrir nokkuð miklum inngripum forseta. „Það er auðvitað bara umdeilt, en með því að hafa unnið forsetakosningarnar telur hann sig hafa fengið sterkara umboð til að tala svona og jafnvel fylgja því eftir.“

Um leið segir Gunnar Helgi óljóst hvernig forsetinn ætli sér að hjálpa þinginu. „Það verður að segjast að tal hans um vantraust á þinginu er ekki sérstaklega til þess fallið að vinna að því markmiði að auka traust á þinginu.“ Vandann við túlkun á ræðu forsetans segir Gunnar Helgi liggja í því að hann tali nokkuð óljóst og ekki liggi fyrir hvaða form yrði á auknum afskiptum hans af lagasetningu. „Viðtekin skoðun fólks er að hér sé þingræði og forsetinn gegni engu sérstöku hlutverki undir venjulegum kringumstæðum og óski stjórnmálamenn ekki eftir sérstökum afskiptum hans, þá er vandséð hvaða úrræði hann hefur.“

Um leið segir Gunnar Helgi að traust á stjórnmálamönnum og flokkum hafi farið dvínandi víða um heim, þótt hér hafi vantraust aukist eftir hrun. „Þetta vandamál er ekki bundið við Ísland.“

Í könnun Eurostat frá því í vor kemur fram að traust Íslendinga á Alþingi sé rétt fyrir neðan meðaltal Evrópusambandsríkja. Meðal ríkja sem minna traust bera til þings síns eru Bretland, Írland, Portúgal og Pólland. Af þeim ríkjum sem minnst traust bera til þinga sinna er Ísland í átjánda sæti, en fjórðungur almennings telst treysta þingi sínu.

Minnst traust bera Litháar, Ítalir og Tékkar til sinna þinga, sjö, átta og níu prósent.