Hverju skilaði Búsáhaldabyltingin?

Eva Heiða Önnudóttir skrifar um Búsáhaldabyltinguna.

Föstudaginn 12.febrúar var haldin ráðstefna í Iðnó á vegum Háskólans á Bifröst þar sem rætt var hverju Búsáhaldabyltingin hefði skilað. Í Búsáhaldabyltingunni var þess krafist að ríkisstjórnin segði af sér, efnt væri til kosninga og að stjórnir Seðlabankans og FME segðu af sér. Með öðrum orðum að þessar stofnanir öxluðu ábyrgð. Þessar kröfur náðu fram að ganga. Spurningin sem eftir stendur er hvort að í framtíðinni þurfi slík mótmæli til þess að draga opinbera fulltrúa til ábyrgðar. Svarið við því ætti að vera nei, helst ekki. Stjórnskipulag á að vera með þeim hætti að ekki þurfi fjölmenn mótmæli til þess að opinberir fulltrúar axli ábyrgð.

Í Búsáhaldabyltingunni og í umræðunni sem fylgdi var einnig krafist breyttra stjórnarhátta og lýðræðisumbóta. Starfsemi stjórnmálaflokka var gagnrýnd, sem og stjórnvöld fyrir að vera í litlum tengslum við almenning. Núverandi ríkisstjórn tók þessa umræðu upp fyrir kosningar, þar sem m.a. var rætt um stjórnlagaþing, persónukjör og þjóðaratkvæði. Enn sem komið er bólar ekkert á slíku, þótt lögð hafi verið fram frumvörp þess efnis og frumvarp um stjórnlagaþing verið samþykkt. Enn hefur þeirri spurningu ekki verið svarað hvernig hægt er að breyta íslensku stjórnkerfi til að gera það lýðræðislegra.

Ræðumenn, pallborðsgestir og aðrir fundarmenn í Iðnó voru sammála um að Búsáhaldabyltingin væri merkilegur atburður í sögu lýðveldisins en þrátt fyrir það hefði lítið breyst varðandi stjórnskipulag og lýðræði á Íslandi. Sumir lýstu yfir áhyggjum um að umræða um endurbætur koðni niður niður, meðan aðrir bentu á mikilvægi þess að fara varlega í breytingar ef markmið þeirra ættu að ná fram. Bæði þessi sjónarhorn hafa nokkuð til síns máls. Meira þarf þó að koma til en breytt stjórnskipulag. Jafnvel þyrfti að taka til gagngerrar endurskoðunar þær hefðir sem ekki eru bundnar í lög um ábyrgð og skyldur opinberra fulltrúa gagnvart íslenskum borgurum.

Ekki er hægt að líta svo á að ein ráðstefna breyti þessu en áframhaldandi umræða og vitundarvakning um lýðræði á Íslandi ætti að vera hvatning til breytinga í átt að samfélagi sem einkennist af jafnræði, réttlæti og lýðræði.

Höfundur er aðjúnkt í stjórnmálafræði við Háskólann á Bifröst.