Skýr og einföld stjórnarskrá dugir ekki til

Margir tala um að stjórnarskráin eigi að vera skýrt og einfalt plagg á mannamáli. Ég er sammála því, svo langt sem það nær. Vandamálið er að það nær ekki nógu langt!

Ef við búum til einfalda stjórnarskrá á mannamáli og látum Alþingi eftir að útfæra hana þá erum við að bjóða lögfræðingum og þingmönnum landsins í hátíðarmálsverð næstu árin við að túlka og toga og teygja þessa stjórnarskrá með öllum nýju lögunum sem mun þurfa að smíða.

Það er ástæða fyrir því að lagamál er eins og það er. Uppgefna ástæðan er sú að þar sé verið að reyna að negla niður á skýran hátt hvað lögin meina og segja fyrir um. Hin ástæðan sem sjaldan er rædd er að með illa unnum og illa skrifuðum lögum á lagamáli myndast fullt af vinnu fyrir lögfræðinga.

Þetta er mjög vont fyrir þjóðina en gott fyrir lögfræðingana. Annað sem gerist er að þingmenn munu flestir gera allt sem í þeirra valdi stendur til að halda sínum völdum og áhrifum á kostnað þjóðarinnar. Útfærslur á þjóðaratkvæðagreiðslum verða útvatnaðar og illa unnar, bæði til að lítið gagn verði í þeim og eins til að þjóðin fái leið á þeim. Því allir vilja halda sínum völdum, hvort sem þeir eru þingmenn eða lögfræðingar.

Við þurfum að taka á þessu vandamáli á Stjórnlagaþingi. Það er óásættanlegt ef Stjórnlagaþing kemur sér saman um góða stjórnarskrá sem almenn sátt er um sem síðan er kerfisbundið skemmd af lögfræðingum og þingmönnum sem ekki vilja missa sín áhrif.

Því legg ég til að ný stjórnarskrá Íslands verði í tveimur hlutum:

1. Fyrst komi stjórnarskráin sem allir vilja fá. Einföld, skýr og á mannamáli. Með mannréttindakafla og réttindum þegnana í upphafi, yfirlýsingu um að valdið komi frá þjóðinni, kveðið á um að hún geti alltaf tekið sér það í þjóðaratkvæðagreiðslu og síðan koma öll hin grunnatriðin þar á eftir. Á skýru og einföldu máli. Sem hægt er að kenna í grunnskólum og jafnvel leikskólum og tryggt sé að enginn Íslendingur vaxi úr grasi án þess að hafa skilning á og virðingu fyrir henni.

2. Í síðari hlutanum (sem hugsanlega má kalla Viðauka) kæmu síðan framkvæmda- og útfærsluatriðin, atriðin sem þingmönnunum og lögfræðingunum er ekki treystandi fyrir. Á niðurnegldu en samt skýru lagamáli séu öll vafaatriði negld niður, eins vel og hægt er. Og já, ég veit að hérna þurfa lögfræðingarnir að hjálpa til en það verður fylgst með þeim. Þjóðin þarf sjálf að gera það. Auðvitað ekki öll þjóðin en það er nóg af skynsömu og skýru fólki sem mun taka þessu tækifæri fegins hendi. Og tæknin er til staðar til að gera þetta, Betri Reykjavík sýndi okkur nasaþefinn af því. Og þessir Viðaukar þurfa að hafa stjórnarskrárlegt gildi, Alþingi má ekki geta breytt þeim án þjóðaratkvæðagreiðslu.

Í þessum viðaukum þarf m.a. að skilgreina hvernig þjóðaratkvæðagreiðslur fari fram, hvernig stjórnarskrárbreytingar eiga sér stað, hvað þýðir orðið "þjóðareign" og hvað þýðir orðið "auðlindir", svo fátt eitt sé talið. Já, þetta verður að hluta til orðabók lýðveldisins Íslands og ef einhverjum finnst það kjánalegt þá verður svo að vera. Þetta er nauðsynlegt ef við ætlum ekki að láta valdastéttirnar fara með okkur beint í skítinn aftur áður en litlu börnin okkar verða orðin fullorðin!