Raki í húsnæði og heilsufar – leiðarvísir frá AHS

18. febrúar 2010 06:00

Sylgja Dögg Sigurjónsdóttir skrifar um raka í húsnæði.

Undirrituð tók þátt í ráðstefnu um heilnæm húsnæði (www.hb2009.org) sem var haldin í Bandaríkjunum síðastliðinn september. Þar var kynnt útgáfa leiðarvísis frá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni (WHO) og samantekt á rannsóknum sem til eru um tengsl raka í húsnæði og heilsufars.

Heilnæmt inniloft er mannréttindiFólk eyðir að jafnaði 90% af tíma sínum innandyra og að meðaltali 15 klst. á hverjum degi á sínu eigin heimili, öðrum stundum dagsins eyðir fólk á vinnustöðum, skólum eða í öðrum byggingum. Hingað til hefur hérlendis nær eingöngu verið einblínt á gæði lofts utandyra en ljóst má þó vera að það er engu síður mikilvægt að huga að loftgæðum innandyra. Líklega eru léleg loftgæði innandyra ein meginorsök sjúkdómabyrði og dánartíðni í heiminum.

WHO hefur mikilvægt hlutverk sem stefnumótandi vald í heilbrigðismálum þjóða. Í júlí síðastliðinn gaf WHO út leiðarvísi um loftgæði innandyra þar sem raki og mygla er sérstaklega tekið til umfjöllunar. Þessi leiðarvísir er stefnumarkandi fyrir lýðheilsu og leiðbeinandi fyrir opinberar stofnanir sem sjá um útgáfu reglugerða varðandi heilbrigðisþjónustu og byggingar í hverju landi. Raki í húsnæði – heilsufarslegur áhættuþátturNefnd á vegum WHO hefur starfað síðastliðin tvö ár við að kanna bakgrunn rannsókna sem liggja fyrir í dag um tengsl raka í byggingum og myglu og heilsu. Í leiðarvísi WHO kemur skýrt fram að þótt ekki sé ennþá hægt að staðfesta hvaða þættir eða efni það eru í þessari lífrænu „efnasúpu“ sem hafa þessi áhrif þá sé horft á raka í húsnæði sem heilsufarslegan áhættuþátt.

Í skýrslu WHO eru aðeins nefnd þau heilsufarslegu einkenni sem teljast nægilega studd vísindalegum rannsóknum og má þá nefna einkenni frá öndunarfærum, auknar líkur á öndunarfærasjúkdómum, astma og truflun á ónæmiskerfi. Önnur einkenni eins og frá taugakerfi, bólguviðbrögð, eituráhrif, þróun krabbameins og áhrif á geðheilsu er enn þá verið að rannsaka og það vantar sárlega fleiri rannsóknir.

Viðmiðunarmörk þeirra efna sem hlaðast upp í innilofti í húsnæði með rakavandamáli eru ekki þekkt. Mikilvægasta skrefið er því að fyrirbyggja viðvarandi raka í húsnæði og byggingarefnum til þess að koma í veg fyrir þennan áhættuþátt. Nefndin dregur engu síður þá ályktun að það séu 75% meiri líkur á að fá einkenni frá öndunarfærum og astma í húsnæði þar sem er viðvarandi raki.

Á Íslandi er raki og mygla í húsnæði. Rakaþétting verður oft á tíðum innan í veggjum eða í þaki bygginga án þess að það sé merkjanlegt. Í þeim tilfellum nægir ekki mæling á loftraka, rakamæling á yfirborði eða slík viðmið. Þar sem byggingarefni eru rök þegar húsnæði lekur eða rakavörn er ábótavant má gera ráð fyrir vexti rakasækinna örvera og uppsöfnun á efnum í lofti innandyra sem fylgja þeim. Mygla þarf aðeins 48 klukkustundir við réttar aðstæður til að vaxa og verða grómyndandi. Margar tegundir myglu geta framleitt lífræn eiturefni. Hræðsluáróður er ekki vænlegur til árangursÁrið 2008 var ekki hægt að nálgast efni um gæði innilofts á vef Umhverfisstofnunar (UST) eða stofnana sem heyra undir hana. Undirrituð sendi UST formlega fyrirspurn um afstöðu UST til þessara mála. Skilmerkilegt svar barst, sem er í samræmi við leiðarvísa í nágrannalöndum okkar. Það er mikilvægt að á næstu árum verði settar fram reglur og leiðarvísar hérlendis til þess að fyrirbyggja þennan áhættuþátt og ná fram sparnaði í heilbrigðiskerfinu. Það hefur verið stigið stórt skref í rétta átt hjá UST, en það þarf að fara mun lengra. Skyndilausnir eru ekki tilÞað er ekki til skyndilausn við rakavandamáli í byggingum. Það eru engin ,,töfra“efni sem virka eingöngu gegn þessu vandamáli. Í ráðgjöf frá WHO segir: Koma skal í veg fyrir þær aðstæður sem geta aukið vöxt rakasækinna lífvera til þess að koma í veg fyrir heilsuspillandi aðstæður vegna raka innandyra.

Höfundur er B.Sc líffræði og meistaranemi í lýðheilsuvísindum.